فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى
{للرجال نصيب ممّا ترك الوالدان و الأقربون وللنساء نصيب مما ترك الوالدانِ و الأقربونَ ممّا قل منه أو كثر نصيباً مفروضاً } ؛ (٩)
براى مردان، از آنچه پدر و مادر و خويشاوندان نزديكترشان بر جاى نهادهاند، سهمى از ارث است و براى زنان نيز از آنچه پدر و مادر و خويشاوند نزديكترشان برجاى گذاشتهاند، سهمى از ارث است ـ خواه آن مال كم باشد و خواه زياد ـ اين سهمى است كه مقرر شده است.
ظاهر آيه نشان مىدهد كه زنان از نظر استحقاق ارث نظير مردان هستند و در هر موردى كه مرد ارث مىبرد، زن نيز ارث مىبرد، مگر مواردى كه به وسيله دليل استثنا شده است؛ مانند قاتل و مرتد. به عبارت ديگر، همه زنان و نزديكان ارث مىبرند و اين آيه دلالت دارد بر اينكه مردان و زنان از نظر استحقاق ارث ـ نه مقدار آن ـ مساوى هستند؛ زيرا در اين آيه حكم شده كه براى مردان سهمى از ارث است؛ همچنان كه براى زنان سهمى از ارث است؛ در حالى كه از نظر قائلان به تعصيب، صورى وجود دارد كه مردان ارث مىبرند و زنان هر چند در رتبه مردان باشند، ارث نمىبرند و آن صور از اين قرارند:
١. اگر متوفّا يك دختر و يك برادر و يك خواهر داشته باشد، آنچه پس از پرداختن فرض دختر اضافه مىآيد، به برادر مىرسد و خواهر ميت از ارث محروم است.
٢. اگر متوفّا يك دختر، يك پسر برادر و يك پسر خواهر داشته باشد، از نظر قائلان به تعصيب، نصف تركه به دختر و نصف ديگر به پسر برادر مىرسد و چيزى به پسر خواهر نمىرسد، با اينكه با پسر برادر در يك درجه است.
٣. اگر متوفّا يك خواهر و يك عمو و يك عمه داشته باشد، آنچه پس از پرداختن فرض خواهر باقى مىماند به عمو مىرسد نه به عمه.
(٩) نساء، آيه ٧.