پيوند دادن آن با اصلاح، تربيت و تزكيؤ فرد و اجتماع، هدف فقه است؛ كه فقيه عمر خويش را در پى تحقق آن مى‌گذارد. و صد البته در اين راه مصلحتهاى اجتماعى و فردى همواره مدنظر فقيهان بوده و به قول امام محمد غزالى مصالح پنج‌گانه:

١ ـ مصلحت دين

٢ ـ مصلحت نفس

٣ ـ مصلحت عقل

٤ ـ مصلحت ناموس

٥ ـ مصلحت مال

در سراسر فقه نمود و بروز داشته و همؤ احكام و مقررات فقه، ضامن حفظ و بقاى اين مصلحتهاست. (٦)

اين نكته به روشنى قابل درك است كه علم فقه پس از معرفت خدايتعالى شريف‌ترين و برترين علوم است؛ زيرا رابطؤ علم فقه نسبت به اعمال و رفتار مردم، از هر علم ديگرى بيشتر و نيرومندتر است. چه، بوسيله علم فقه است كه اوامر و نواهى خدايتعالى شناخته و امتثال مى‌شوند.

و نيز آنچه بوسيلؤ فقه دانسته مى‌شود؛ يعنى احكام و قوانين الهى، پس از معرفت خداوند برترين معلومات است. و در عين حال اين فقه است كه امور زندگى مردم را سامان بخشيده و مايؤ كمال و پيشرفت نوع انسان مى‌گردد. (٧)

براى اهل تحقيق روشن است كه فقهاء با تحمل زحمات طاقت‌فرساى خويش در طول تاريخ توانستند اين ميراث گرانبها را به سلامت به دست ما برسانند. امام خمينى(قده) در اين‌باره مى‌فرمايند:

اگر فقهاى عزيز نبودند، معلوم نبود امروز چه علومى به عنوان علم قرآن و اسلام و اهل‌بيت به خورد توده‌ها داده بودند. (٨)

(٦)ر.ك: دكتر عليرضا فيض، مبادى فقه و اصول، ص١٨.
(٧)معالم الاصول، ص١٨، چاپ سنگى.
(٨)صحيفؤ نور، ج٢١، ص٨٩.