آرى وصول به فقاهت و اجتهاد در دين توأم است با تحمل همؤ اين مرارتها. و كسب علوم مقدماتى همچون: ادبيات عرب، منطق، كلام، رجال، اصول‌فقه، شناخت عرف (عام و خاص) و آراء و فتاواى فقها، و شناخت عناصرى چون زمان و مكان و قواعد فقه و داشتن ملكؤ قدسيؤ تقوى از لوازم چنين راه دشوارى است. قبل از ورود به اين مباحث جا دارد مرورى داشته باشيم به فقه شيعى و خاستگاه و تاريخ تطور آن.

مفهوم فقه و هدف آن

فقه در لغت به معناى فهم است، و علم فقه، علمى است كه در مورد احكام و تكاليف شرعى عملى مردم گفت‌وگو مى‌كند. به عبارت ديگر فقه عبارت است از: علم به احكام شرعى فرعى از روى دليلهاى تفصيلى آنها.

بنابر (٣)اين، فقه مطلق دانستن احكام نيست، بلكه دانستن استدلالى احكام است؛ يعنى دانستن از روى ادله و وسائط در اثبات آن‌ها نه وسائط در (٤)ثبوت.

از آنجا كه هدف از قانونگذارى خداوند متعال، سامان بخشيدن به زندگى مادى و معنوى انسانها مى‌باشد، فقيه تلاش مى‌كند مدلول و معناى واقعى خطابات را كه كاشف و حاكى از احكام الهى هستند، به درستى دريابد و بتواند در مقام عمل، عينيت بخش دريافت و ارائه احكامى گردد كه آن احكام دائرمدار مصالح و مفاسد واقعى و نفس‌الامرى هستند.

فقيه با بهره جستن از ملكؤ اجتهاد، به دنبال آن است كه حكم فعل مكلف را از ادلؤ تفصيلى استنباط كند؛ تا پاسخگوى همؤ نيازمنديهاى تكليفى انسان در زمينه‌هاى زندگى فردى، اجتماعى، سياسى، اقتصادى و فرهنگى در دنيا و زمينه‌ساز سعادت او در آخرت باشد.

تأمين عدالت اجتماعى كه فلسفؤ بعثت انبياء الهى و ارسال كتب آسمانى است، (٥)و

(٣)معالم الاصول، ص٢٣، چاپ سنگى.
(٤)ابوالقاسم گرجى، تاريخ فقه و فقهاء، ص٧ مقدمه.
(٥)آيؤ شريفؤ ولقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الكتاب والميزان ليقوم الناس بالقسط
به اين مطلب اشاره دارد.