چنين نيستند كه بتوانند اثرى از آثار مطلوب را براى موضوع افاده كنند. چگونه چنين باشند و حال آن‌كه اين عوارض اعم از اين آثار مى‌باشند. زيرا اين آثار فقط در موضوع مورد نظر يافت مى‌شوند و آن لوازم عرَضى در خارج از اين موضوع هم تحقق مى‌يابند. البته اين لوازم اگر از آن حيث كه مختص موضوع‌اند لحاظ شوند، ذاتى مى‌شوند و موضوع در حد آنها أخذ مى‌شود.

متن

و اعلَم أنَّ الأعراضَ الغريبةَ لاتُجعَلُ مطلوبات فى مسائلِ الصنائعِ البرهانيةِ: و ذلك لِأنّها إنْ أُخذت من حيثُ تَتَخَصَّصُ بموضوعِ الصّناعةِ زالَ بذلك غَرابتُها. و إنّما يُمكنُ أنْ تُخَصَّصَ إذا كانَتْ مناسبةً للموضوع أو لِجنسه أو لِما هو كالجنسِ فيكونُ العامُّ للعامِّ و المخَصَّصُ للمخَصّصِ. و ما لَم يكنْ كذلك لَم يكنْ مستعملا فى البرهان. و إنْ أُخِذَت مطلقةً فليسَ وجودُها لموضوعِ الصَّناعةِ ـ من حيثُ هو موضوعُ الصّناعةِ ـ إذ قد توجَد فى غيره فلايكونُ النّظرُ فيها منْ جنسِ النّظرِ المخصوصِ بالصَّناعةِ.

ترجمه

بدان كه اعراض غريب به عنوان مطلوب در مسائل علوم برهانى منظور نمى‌شوند: به خاطر اينكه اگر اين اعراض از آن حيث كه اختصاص به موضوع آن علم دارند لحاظ شوند، ديگر غرابت آنها از بين مى‌رود. و اين تخصص وقتى ممكن است كه اين عوارض مناسبِ موضوع يا جنس موضوع يا چيزى كه به منزله جنس است (موضوعِ معروض) باشند، در اين صورت، عام براى عام و خاص براى خاص خواهد بود. و اگر عوارضى، اين‌گونه نباشند در برهان استعمال نمى‌شوند و اگر اين عوارض به صورت مطلق لحاظ گردند، پس وجود آنها براى موضوعِ علم ـ از آن حيث كه موضوع علم است ـ نخواهد بود چرا كه در غير اين موضوع هم يافت مى‌شوند، و لذا ديگر ملاحظه آنها از قبيل ملاحظه خاصِ اين علم نخواهد بود.

توضيح

اعراض غريبه

شيخ مى‌فرمايد: در علوم و صناعات برهانى، ما هيچ‌گاه از اعراض غريبه صحبت نمى‌كنيم چون آنها مطلوب ما در آن علوم نيستند. چون محمولات مسائل علوم برهانى يا به‌گونه‌اى

‌