امّا ساير اقسام ضرورت، اگر داراى محمولات ذاتى باشند، در برهان استعمال مى‌شوند. و بعداً توضيح مفصل پيرامون معناى ذاتى خواهد آمد. و اما هر قسمى، نتيجه‌اى همانند خود را افاده مى‌كند. و اينكه اقسام مذكور براى استفاده در برهان مناسب‌اند از اين جهت است كه مى‌توانند موجب يقين شوند. و صلاحيت براى افاده يقين از اين حيث است كه هر يك از اين اقسام از همان جهتى كه ضرورى‌اند، قابل تغيّر نيستند. و لذا نتيجه‌اى هم كه از آنها لازم مى‌آيد، قابل تغيّر نيست.

ضرورت به شرط محمول

در هر يك از اقسام قضاياى ضروريه و يا غيرضروريه مى‌توان ضرورت بشرط المحمول را در نظر گرفت. مثلا در قضيه ضروريه ذاتيه «انسان حيوان است بالضرورة الذاتيه» مى‌توان گفت «انسان حيوان است بالضرورة مادامى كه حيوان است» و اين همان ضرورت بشرط محمول است. ولى منطقيان اصطلاح ضرورت بشرط المحمول را مختص قضيه‌اى دانسته‌اند كه اگر اين شرط را نكنيم، در آن قضيه هيچ ضرورت ديگرى نباشد. مثلا در قضيه «كل انسان قاعدٌ بالضرورة مادام قاعداً» ماده قضيه «امكان» است و اگر قيد «مادام قاعداً» را برداريم، قضيه دروغ مى‌شود چراكه ماده و جهت قضيه تناقض خواهند داشت.

از ضروريه بشرط محمول در برهان نمى‌توان استفاده كرد، چون فى حد نفسه ممكن است و در واقع، هيچ جهتِ ضرورتى ندارد، و لذا مناسبِ قضاياى برهانى نيست.

استفاده از قضاياى امكانى در برهان

مقدمات برهان بايد ضرورى باشند، ولى اگر مقصود ما رسيدن به اصل ثبوت يا اصلِ امكانِ محمولى براى موضوعى باشد مى‌توانيم از قضاياى غيرضروريه نيز در مقدمات برهان استفاده كنيم. ما گاهى درصدد اثباتِ يك قضيه در زمان خاصى هستيم در اينجا ممكن است از قضيه ممكنه استفاده كنيم. وقتى مى‌خواهيم امكان يك شىء را ثابت كنيم در واقع محمولِ مورد نظرِ ما خود «امكان» است و اين امكان براى موضوعْ ضرورى است.

البته در قضاياى علوم و بخصوص در فلسفه، ما دنبال قضايا و احكام ثابت و دائمى و ضرورى هستيم و لذا از مقدماتِ ممكنه استفاده نمى‌كنيم. ولى اگر در علمى احتياج به اثباتِ

‌