زمان تطبیق دهد و هم کوشش میکند جلو انحرافات زمان را بگیرد و از همرنگ شدن با آنها خود را برکنار دارد . اما متأسفانه همیشه اینطور نیست ، دو بیماری خطرناک همواره آدمی را در این زمینه تهدید میکند : بیماری جمود و بیماری جهالت ، نتیجه بیماری‌ اول توقف و سکون و باز ماندن از پیشروی و توسعه است و نتیجه بیماری دوم‌ سقوط و انحراف است . جامد از هر چه نو است متنفر است و جز با کهنه خو نمیگیرد و جاهل هر پدیده نوظهوری را بنام مقتضیات زمان ، بنام تجدد و ترقی موجه میشمارد . جامد هر تازه‌ای را فساد و انحراف می‌خواند و جاهل همه را یک جا بحساب‌ تمدن و توسعه علم و دانش میگذارد . جامد میان هسته و پوسته ، وسیله و هدف فرق نمیگذارد ، از نظر او دین‌ مأمور حفظ آثار باستانی است ، از نظر او قرآن نازل شده است برای اینکه‌ جریان زمان را متوقف کند و اوضاع جهان را بهمان حالی که هست میخکوب‌ نماید . از نظر او عمه جزو خواندن ، با قلم نی نوشتن ، از قلمدان مقوائی‌ استفاده کردن ، در خزانه حمام شستشو کردن ، با دست غذا خوردن ، چراغ‌ نفتی سوختن ، جاهل و بیسواد زیستن را بعنوان شعائر دینی باید حفظ کرد . جاهل برعکس ، چشم دوخته به بیند در دنیای مغرب چه مد تازه و چه عادت‌ نوی پیدا شده است که فورا تقلید کند و نام تجدد و جبر زمان روی آن‌ بگذارد . جامد و جاهل متفقا فرض میکنند که هر وضعی که در قدیم بوده است ، جزء مسائل و شعائر دینی است ، با این تفاوت که جامد