موضوع مذهب و پیشرفت از موضوعاتی است که بیشتر و پیشتر از آنکه برای‌ ما مسلمانان مطرح باشد برای پیروان سایر مذاهب مطرح بوده است . بسیاری‌ از روشنفکران جهان فقط از آن جهت مذهب را ترک کرده‌اند که فکر میکرده‌اند میان مذهب و تجدد زندگی ناسازگاری است . فکر میکرده‌اند لازمه‌ دینداری توقف و سکون و مبارزه با تحرک و تحول است ، و به عبارت دیگر خاصیت مذهب را ثبات و یک نواختی و حفظ شکلها و صورتهای موجود میدانسته‌اند . نهرو نخست وزیر فقید هند عقاید ضد مذهبی داشته است و بهیچ دین و مذهبی معتقد نبوده است . از گفته‌های وی چنین بر می‌آید که چیزی که وی را از مذهب متنفر کرده است ، جنبه " دگم " و یکنواختی مذهب است . نهرو در اواخر عمر در وجود خودش و در جهان یک ( خلاء ) احساس میکند و معتقد میشود این خلاء را جز نیروی معنوی نمیتواند پر کند . در عین حال از نزدیک شدن به مذهب بخاطر همان حالت جمود و یکنواختی که فکر میکند در هر مذهبی هست وحشت میکند . یک روزنامه‌نگار هندی بنام کارانجیا در اواخر عمر نهرو با وی مصاحبه‌ای‌ بعمل آورده است ( بفارسی چاپ شده است ) و ظاهرا آخرین اظهار نظری است‌ که نهرو درباره مسائل کلی جهانی کرده است . کارانجیا آنجا که راجع به گاندی با وی مذاکره میکند می‌گوید : بعضی از روشنفکران و عناصر مترقی عقیده دارند که گاندی جی با راه حلهای احساساتی‌ و روشهای معنوی و روحانی