مرحله گفته شده معطوف کنیم . حقیقت اینست آنچه در این باره گفته شده‌ جز یک سلسله فرضها و تخمینها چیزی نیست . نه حقایق تاریخی است و نه‌ حقایق علمی و تجربی . پاره‌ای قرائن از یکطرف و بعضی فرضیه‌های فلسفی‌ درباره انسان و جهان از طرف دیگر منشاء پدید آمدن این فرضها و تخمینها درباره زندگی بشر ما قبل تاریخ شده است . آنچه درباره دوره باصطلاح‌ مادرشاهی گفته شده چیزی نیست که باین زودیها بتوان باور کرد ، و همچنین‌ چیزهائی که درباره فروختن دختران از طرف پدران و استثمار زنان از طرف‌ شوهران گفته‌اند . در این فرضها و تخمینها دو چیز به چشم می‌خورد یکی اینکه سعی شده تاریخ‌ بشر اولیه فوق العاده قساوت آمیز و خشونت بار و عاری از عواطف انسانی‌ تفسیر شود ، دیگر اینکه نقش طبیعت از لحاظ تدابیر حیرت انگیزی که برای‌ رسیدن بهدفهای کلی خود بکار میبرد نادیده گرفته شده است . اینگونه تفسیر و اظهار نظر درباره انسان و طبیعت برای غربی میسر است‌ اما برای شرقی - اگر افسون شده تقلید غرب نباشد - میسر نیست ، غربی‌ بعلل خاصی با عواطف انسانی بیگانه است ، قهرا نمی‌تواند برای عاطفه و جرقه‌های انسانی نقش اساسی در تاریخ قائل شود ، غربی اگر از دنده اقتصاد برخیزد نان می‌بیند و بس ، تاریخ از نظر او ماشینی است که تا نان به‌ خوردش ندهی حرکت نمی‌کند و اگر از دنده مسائل جنسی برخیزد انسانیت و تاریخ انسانیت با همه مظاهر فرهنگی و هنری و اخلاقی و مذهبی و با همه‌ تجلیات عالی و با شکوه معنوی ، جز بازیهای تغییر شکل یافته جنسی نیست .