دشمن. استفاده از اين تدبير در جنگ نه تنها از نظر اسلام نكوهش نشده، بلكه مورد تأكيد نيز قرار گرفته است. رسول گرامى اسلام (ص) فرمود:
«الْحَرْبُ خُدْعَةٌ» «١» جنگ نيرنگ است.
به كارگيرى اين شيوه در جنگ، به موقعيت منطقه، دشمن و مسائل ديگر بستگى دارد و همواره يكسان نبوده و از راههاى مختلف از جمله موارد زير قابل اجراست.
الف- شايعه پراكنى، يعنى پخش مطالب خلاف واقع كه دشمن را به هراس اندازد.
ب- فريب ديد، يعنى با استفاده از تدابير و تاكتيكهايى، تجهيزات و توان را به مقتضاى موقعيت افزون يا اندك جلوه دهند تا دشمن در محاسباتش به اشتباه افتد.
ج- اجراى مانور، گاهى براى فريب دشمن تظاهربه حمله مى‌شود، گر چه درعمل حمله‌اى نيز انجام نگيرد.
د- گاهى براى سردرگم كردن، فريفتن و پراكندن نيروهاى دشمن از چند محور عملياتى حمله‌هايى صورت مى‌گيرد در حالى كه حمله اصلى، تنها در يك محور عملياتى است.
نقش فريب در پيروزى‌ گر چه به كارگيرى اين اصل در جنگهاى صدر اسلام بسيار به چشم مى‌خورد، ليكن به خاطر رعايت اختصار، تنها به بررسى غزوه «خندق» مى‌پردازيم:
جنگ احزاب‌ دشمنان اسلام تصميم گرفتند كار اسلام را يكسره كنند. «حىّ بن اخطب» رئيس يهود بنى نضير كه نسبت به اسلام كينه ديرينه داشت، نزد سران رفت و آنان و طوايف ديگر عرب را بر ضدّ پيامبر (ص) بسيج كرد تا با تشكيل حزبى واحد، مسلمانان را ريشه كن‌