عوامل پيروزى و شكست - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٨١
صبح زير درختى مشغول نماز و دعا بود. «١» همچنين هنگام رويارويى و صفآرايى دو لشكر در مقابل هم آن حضرت دست نياز و دعا به درگاه خداى سبحان بلند كرد و چنين عرضه داشت: الها! به وعده پيروزى كه به من دادهاى وفا كن. خدايا اگر امروز اين گروه (مسلمان) از بين بروند ديگر روى زمين پرستش نخواهى شد. «٢» د- توكّل:
توكل بر خداوند نيز يكى از شرايط نزول مددهاى پروردگار است. توكل يعنى تكيه و اعتماد به خداوند متعال و تسليم او بودن و عقيده به اينكه مقدمات ظاهرى و مادى تنها ابزار و وسيله هستند نه سبب و علت اصلى.
رزمنده مسلمان و خداجوى در پيكار مقدس خود عليه دشمنان خدا بيشترين تلاش خود را همراه با اخلاص و مناجات به كار مىگيرد؛ در عين حال نصرت و پيروزى را تنها از جانب خدا مىداند و فقط به او توكل مىكند و در مقابل قدرت او تمام قدرتها را ناچيز مىانگارد. قرآن كريم در اين زمينه نيز راهگشاى ماست، آنجا كه مىفرمايد:
اگر خدا شما را يارى دهد، هيچ كس بر شما چيره نمىشود و اگر شما را رها كند كيست كه پس از وى شما را كمك كند؟ پس مؤمنان به خدا توكل كنند. «٣» انواع امدادهاى غيبى امدادهاى غيبى و الطاف مخفى الهى انواعى دارد كه برخى از آنها را قرآن مجيد بيان فرموده است:
الف- ملائكه:
در آيات متعددى از قرآن، نزول ملائكه براى كمك و يارى مؤمنان در مقابله با دشمنانشان بيان شده كه به بعضى از آنها اشاره مىكنيم: