پيامبر (ص) در اين نبرد هم از مانع طبيعى استفاده كرد و هم عقبه سپاه را با گماشتن نيرو تأمين كرد. تا زمانى كه تيراندازان اين تنگه را رها نكرده بودند، سپاه حق پيروزمندانه پيش مى‌رفت تا جايى كه شكست در سپاه باطل آشكار شد. اما از آن هنگام كه تيراندازان موضع خود را رها كردند، چون عقبه سپاه اسلام، تأمين نداشت، از اين نقطه ضربه سختى بر پيكر سپاهيان اسلام وارد آمد. پيروزى به دست آمده، تبديل به فرار تعداد زيادى از نيروهاى اسلام شد. آنگاه بر اثر فداكاريها و مقاومتهاى حضرت على (ع) و گروهى ديگر از مسلمانان، اندك‌اندك صحنه نبرد به سود مسلمانان تغيير كرد و با انجام مانور حمراء الاسد، پيروزى سياسى عمده‌اى نصيب سپاه اسلام شد.
٢- جنگ خندق‌ سپاه احزاب با همدستى كفر و شرك و يهود و بت‌پرستان، نيروى زيادى گرد آورد، تا اساس اسلام را به گمان خود از بن بركند و براى هميشه خود را آسوده نمايد. با جمع‌آورى بيش از ده‌هزار نيرو و تجهيزات فراوان به سوى مدينه حركت كرد. گزارش اين حركت به پيامبر (ص) رسيد و آن حضرت با يارانش به مشورت پرداخت. سلمان فارسى سد دفاعى خندق را پيشنهاد كرد و مورد قبول واقع شد.
اينك نكته مهم و حساس محل حفر خندق بود كه در اين رابطه پيامبر اكرم (ص) خود با تنى چند از اصحاب براى انتخاب محل خندق به شناسايى زمين منطقه پرداختند.
سرانجام، بهترين جاى كندن خندق را چنين يافتند كه كوه «سَلْع» را پشت سر قرار دهند و از «مَذاذ» تا «زباب» و از آنجا تا كوه «راتج» را خندق بكنند. زيرا مناسبترين راه نفوذ دشمن براى دستيابى به مدينه اين راهها بود و سه طرف شهر به وسيله موانعى از قبيل ساختمانها، ارتفاعات و غيره محاصره شده بود و اجازه ورود به مدينه را به قواى دشمن نمى‌داد. از اين رو پيامبر (ص) در همان روز حفر خندق را در محل يادشده شروع كرد. «١» رسول خدا (ص) در ارتباط با حفر خندق و تأمين سپاه اسلام و حفظ مدينه اقدامات مهمّى انجام داد. حفر خندق را طبق برنامه مشخص ميان نيروهاى مهاجر و انصار، تقسيم‌