ساخت. اين امر به كمك عوامل ديگر باعث شد كه دشمن بدون دستيابى به نتيجه، فرار را بر قرار ترجيح دهد. «١» ب- در غزوه بنى قريظه كه چند ساعت پس از غزوه خندق صورت گرفت، هدف اصلى و كلّى آن انهدام نيروى دشمن بود. به همين جهت، رسول گرامى (ص) حكميت سعدبن معاذ را مبنى بر كشتن مردان و اسارت زنان و فرزندان و تقسيم اموال آنان پذيرفت و فرمود: طبق دستور خداوند حكم كردى. پس از اين داورى، پيامبر اكرم (ص) دستور داد هفتصد تن از مردان جنگجوى آنها را گردن زدند و اجسادشان را به چاه ريختند. «٢» ج- در جنگ جمل هدف امير مؤمنا عوامل پيروزى و شكست ٢٨٣ ويژگيهاى يك طرح صحيح ص : ٢٨٢ ن (ع) متفرق ساختن نيروى دشمن بود كه با پى‌شدن شتر عايشه و متلاشى شدن مركزيت سپاه دشمن اين امر محقق گرديد. سپس جارچى آن حضرت اعلام كرد: فراريها را تعقيب نكنيد، زخميهاى دشمن را نكشيد، پشيمان شدگان را مورد توبيخ و سرزنش قرار ندهيد، اگر كسى از افراد دشمن سلاح خود را به زمين گذاشت و تسليم شد، در امان است. حضرت على (ع) پس از اين اعلام، تمام افراد سپاه دشمن را اعم از سياه و سفيد امان داد و فرمود: كسى حق تعرضّ به آنان را ندارد. «٣» د- در جنگ صفين، انهدام كامل نيروى دشمن به عنوان هدف اصلى تعقيب مى‌شد، چون مركز توطئه همچنان ثابت و معاويه- فرمانده دشمن- پابر جا بود و پيوسته نيروهايش را عليه امام على (ع) بسيج مى‌كرد. از اين رو آن حضرت دستور داده بود همه را از دم تيغ بگذرانند، چه در ميدان نبرد بجنگد و چه پا به فرار گذاشته يا مجروح شده باشد. «٤» وقتى از امام هادى (ع) علت اختلاف اين دو حكم را (در جنگ جمل و صفيّن) پرسيدند، چنين پاسخ داد:
در جنگ جمل پيشوا و فرمانده قوم كشته شد (طلحه و زبير كشته شدند و عايشه نيز اسير شد) و نيروى دشمن سازمان و دسته‌اى نداشت تا فراريان به آن بپيوندند و با