خدعه‌اى است كه معاويه در جنگ صفين در مقابل سپاه حضرت على (ع) به كار گرفت.
او با بالابردن قرآنها بر سر نيزه‌ها توانست ايمان سپاهيان آن حضرت را آن چنان نسبت به برحق بودن جبهه خود تضعيف كند كه نه تنها از جنگ دست كشيدند، بلكه تن به سازش دادند.
امروزه براى القاى شبهه از پخش اخبار يأس‌آور استفاده مى‌كنند. اخبار بگونه‌اى به خورد نيروى رزمى داده مى‌شود كه شبهه خودبخود براى رزمنده حاصل مى‌گردد و در واقع، رزمنده بدون اينكه بتواند آن را به دشمن نسبت بدهد تحليلى از اوضاع تلقى مى‌كند.
شيوه‌هاى وقوع جنگ روانى مختلف است. بعضى از طريق عوامل نفوذى يا رسانه‌هاى داخلى و خارجى و بعضى از طريق انجام عملى مانند بمباران و بعضى با پخش تراكتهاى مصور يا مكتوب در مناطق عملياتى صورت مى‌گيرد. اقسام ديگرى نيز ممكن است وجود داشته باشد كه آوردن آنها در اين خلاصه نمى‌گنجد.
ب- تفرقه:
اختلاف و جدايى يكى از عواملى مؤثر سستى و ضعف روحى نيروهاى رزمنده است. تفرقه ممكن است در جنگ روانى دشمن يا انگيزه هاى نفسانى يا قومى يا بوسيله هر دو يا به علل ديگرى ايجاد شود كه به هر صورت اثر مخربى در انسجام نيروها به جاى مى گذارد.
جدايى منافقان از لشكر اسلام پيش از جنگ احد در ميان سپاه اسلام ترديد و دودلى ايجاد كرد، چنان كه در طرف مقابل نيز تدبير و شگردهاى نعيم‌بن مسعود موجب تفرقه بين احزاب و ضعف روحيه و سرانجام شكست آن گرديد.
ج- دنياطلبى:
يكى از برنامه‌هاى تربيتى اسلام بخصوص براى رزمندگان زدودن انگيزه‌هاى مادى و دنيايى از ذهن آنها و توجه دادن به مقامات عالى معنوى و كسب رضاى خداوند است؛