آرامش دل و با ياد و توكل خدا همچنان به جلو مى‌رفتند و هر گونه سختى و ناراحتى را با سلاح «توكل» و صبر و ايمان خود عوامل پيروزى و شكست ٥٥ ز - ذكر:
ص : ٥٣ هموار مى‌ساختند.
امير مجاهدان على عليه‌السلام فرمود:
«مَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ ذَلَّتْ لَهُ الصِّعابُ وَ تَسَهَّلَتْ عَلَيْهِ الْاسْبابُ» «١» كسى كه به خدا توكل نمايد سختيها براى او هموار و اسباب و ابزار لازم براى او آسان‌مى‌شود.
از اين رو، رزمنده مسلمان با شكوفاكردن اين ركن اساسى ايمان، به چنين مقام ارزشمندى مى‌رسد كه خداوند درباره‌اش مى‌فرمايد:
«انَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتِوَكِّلينَ» «٢» بدرستى كه خداوند توكّل كنندگان را دوست مى‌دارد.
چه مقامى براى يك بنده ضعيف و خطاكار بالاتر از اينكه خداوند تبارك و تعالى او را دوست بدارد؟
٥- توكل و به كارگيرى تجهيزات‌ عده‌اى تحت تأثير معناى غلطى كه از توكل در ذهن دارند، هرگونه فعاليت، تهيه وسائل، برنامه‌ريزى، طراحى، محاسبه و كسب اطلاعات دقيق از دشمن را نفى مى‌كنند، درحالى كه حقيقت توكل بر عكس اين معناست و همان طور كه در بحث توكل گفته شد، توكل به خدا نه تنها هيچ‌گونه منافاتى با تهيه وسائل و محاسبه و برنامه‌ريزى ندارد، بلكه تأييدكننده است و بدون آن توكل محقق نمى‌شود. سخن درست اين است كه در عين استفاده از تمام امكانات نبايد فقط به آنها متكى بود، بلكه فتح و پيروزى را بايد از جانب خداى متعال دانست.
قرآن كريم اين حقيقت را در نقل تاريخ انبياى الهى بطور مكرر بيان فرموده است كه به چند مورد آن اشاره مى‌شود:
* خداى سبحان در مورد استفاده از «روشها و تاكتيكهاى» مبارزاتى به حضرت‌