فصل سوّم: كمكهاى مردمى‌ هم اكنون، در جهانى زندگى مى‌كنيم كه هر كشورى براى حفظ حدود و حقوق خود احتياج به نيروى نظامى دارد و براى حفظ و بقاى نيروى نظامى نيز بودجه و هزينه مورد نياز است. در كشورى كه داراى اقتصاد صحيح و برنامه‌ريزى شده باشد اين بودجه از منابع ملى و ماليات (مستقيم و غيرمستقيم) تأمين مى‌شود و در واقع تأمين‌كننده آن خود مردم هستند. چنانكه امير مؤمنان عليه السلام در عهدنامه مالك اشتر مى‌فرمايد:
«ثُمَّ لا قِوامَ لِلْجُنُودِ الّا بِما يُخْرِجُ اللَّهُ لَهُمْ مِنَ الْخَراجِ الَّذى‌ يُقْوَوْنَ بِهِ عَلى‌ جِهادِ عَدُوِّهِمْ وَ يَعْتَمِدُونَ عَلَيْهِ فيما يُصْلِحُهُمْ وَ يَكُونُ مِنْ وَراءِ حاجَتِهِمْ» «١» ولى بنيه سپاهيان بستگى به جيره‌اى دارد كه خداوند از محل خراج و ماليات براى آنان تعيين كرده تا با دلگرمى بتوانند با دشمن به جهاد بپردازند و زندگى خود و خانواده‌هايشان را تأمين و نيازمنديهايشان را فراهم سازند.
ممكن است اين مقدار در زمان جنگ كه هزينه‌هاى نظامى بشدت افزايش مى‌يابد، كافى‌نباشد. در اين صورت دولتها طبق معمول، مالياتها را افزايش‌مى‌دهند. اگر حكومت، حكومت مردمى و جنگ دفاع از آب و خاك و شرافت ملّى باشد، مردم با ميل و رغبت اين افزايش را مى‌پردازند.
راه ديگرى كه براى تأمين بودجه‌هاى جنگى وجود دارد، كمكهاى داوطلبانه مردمى است كه علاوه بر اثرات مثبت مادى، اثر معنوى و عاطفى مطلوبى در جبهه‌ها دارد، اينك اين مسأله را با توجه به آيات، احاديث و تاريخ جنگهاى صدر اسلام بررسى مى‌كنيم.