گفتند: پيامبر صلى اللَّه عليه وآله نمى دانست وضعيّت چنين خواهد شد. «١» ج- ناآگاهى‌ عامل سوم عدم اطاعت نيروها، نا آگاهى آنهاست. كوته فكرى و عدم آگاهى لازم در نيروها نيز عامل مؤثرى در مخالفت با اوامر فرماندهى است، چه نا آگاهى نسبت به اهداف جنگ و چه نسبت به توطئه هاى دشمن و چه عدم اطلاع از موازين و معيارهاى مكتب باشد.
در جنگ صفين نيروهاى ناآگاه از اهداف جنگ، و بى‌اطلاع از توطئه‌ها و دسيسه‌هاى دشمن، سر ازفرمان حضرت امير عليه السلام بر تافتند و زمينه صلح تحميلى و ننگين معاويه را فراهم كردند.
د- رفتار فرماندهان‌ عامل چهارم، رفتار غير صحيح فرماندهان است، اگر دستورات فرمانده بر طبق موازين اسلامى نباشد يا در برخوردهايش تواضع و عفّت كلام و در يك كلمه، اخلاق اسلامى را رعايت نكند يا انتظارات بيجا از نيروها داشته باشد، در اين صورت نبايد انتظار اطاعت نيروها از اوامر خود را داشته باشد.
پيامبر صلى اللَّه عليه وآله تعدادى از نيروهاى مسلمان را براى مأموريتى اعزام كرد و به نيروها سفارش نمود كه از فرمانده خويش اطاعت كنند.
در يكى از اردوگاهها فرمانده گفت: مگر پيامبر (ص) دستور نداده است از من اطاعت كنيد؟ همه گفتند: بلى! وى گفت پس اكنون در ميان آتشى كه افروخته شده است، فرورويد! نيروها با شنيدن اين دستور به يكديگر نگاه كردند و با بهانه، شانه از زير بار اين دستور خالى كردند، تا آتش خاموش شد. «٢» ه- كارشكنى منافقان‌ عامل پنجم كه در ايجاد روح نافرمانى در ميان لشگريان مؤثر است، شيطنت منافقان و تبليغات سوء آنهاست. منافقان و دورويان با حضور و نفوذ خود در بين لشگريان جبهه‌