عوامل پيروزى و شكست - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٥٣
نكات ارزنده و جالبى كه در اين حادثه تاريخى جلب توجه مىكند، هر يك نقش اطاعت و عدم اطاعت را بازگو مىكند. از جمله اينكه، حملههاى پيشين، علاوه بر عوامل ديگر، به خاطر فقدان اطاعت نيروها از فرمانده و عدم توانايى جذب نيرو از طرف فرماندهى، با شكست روبرو مىشد، در حالى كه حمله نهايى نيز با همان نيروها انجام شد، ولى با فرماندهى لايق صورت گرفت. پس هماهنگى بين فرمانده و زيردستان در كنار ديگر عوامل، پيروزى را به ارمغان آورد. نكته ديگر، اطاعت فرمانده عمليّات از فرمانده كل است كه نقش بزرگى را در به دست آوردن پيروزى ايفا كرد.
حضرت امير عليهالسلام با اين رفتار خود درس اطاعت و فرمانبردارى را به همه پيروان مكتب خود آموخت و ثابت كرد كه پيروى فرمانده جزء از فرمانده بالاتر و نيز اطاعت نيروها از فرمانده خويش مىتواند كارساز و پيروزى آفرين باشد.
ب- در جنگ بدر دشمن تمام قدرت و تجهيزات خود را براى رويارويى با اسلام و مسلمانان آماده كرده بود. گرچه تعداد مسلمانان و سلاحهاى آنان در مقايسه با كفّار بسيار اندك بود، ليكن ايمان، اخلاص و اطاعت پذيرى آنان از فرماندهى با وجود كمبود سلاح و نفرات سبب شد بر سپاهيان فراوان و مسلّح دشمن، پيروز شوند.
يكى از سرداران رشيد اسلام پيش از آغاز جنگ، اطاعت بى چون و چراى نيروها را چنين باز گو مى كند: آن گاه كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله براى شروع جنگ با اصحاب خويش به شور پرداخت، مقداد به پا خاست و چنين گفت: اى رسول خدا (ص) به هر كجا كه فرمان دهى خواهيم رفت ... ما مثل قوم بنىاسرائيل نيستيم كه به رهبرشان گفتند:
اى موسى! تو و پروردگارت به جنگ بپردازيد و ما در اينجا همچنان نشستهايم، «١» بلكه مىگوييم: ... تو و پروردگارت به نبرد بپردازيد كه ما نيز همراه شما پيكار خواهيم كرد. «٢» ٣- تمرّد، عامل شكست:
تمّرد و نافرمانى نيروها سبب مى شود وحدت و يكپارچگى لازم و نيز هماهنگى بين