نگاهى به تاريخ جنگهاى صدر اسلام انسان را به پذيرفتن اين حقيقت وادار مى‌كند كه ايمان، نقش اساسى و تعيين‌كننده‌اى در مقاومت انسانها و موفقيت آنها در نبرد دارد، بطورى كه هيچ عامل ديگرى جايگزين آن نمى‌شود. اينك به دو مورد از موارد فراوانى كه در تاريخ اسلام به ثبت رسيده و نشانگر نقش ايمان در ايجاد روح مقاومت و دليرى است، اشاره مى‌كنيم:
الف- نبرد احد: مسلمانان كه در حمله نخست جنگ پيروز شده و پرچمداران و سركردگان كفر را به هلاكت رسانده، آنان را به هزيمت كشانده بودند، بر اثر نافرمانى عدّه‌اى و غفلت از دشمن مورد هجوم واقع شدند و تعدادى شهيد و مجروح شدند وباقى نيروها ميدان جنگ را ترك كرده و پيامبر را تنها گذاشتند و اگر پايدارى و ثبات قدم على عليه‌السلام و تعداد بسيار اندك از مسلمانان نبود شايد سرنوشت اسلام در همان سالهاى نخست طور ديگرى رقم زده مى‌شد. على (ع) صحنه آن روز را چنين بيان مى‌كند:
در آن هنگام كه همه مردم از صحنه گريخته و پيامبر (ص) را تنها گذارده بودند بى‌تابى وصف‌ناپذيرى كه تاكنون چنين نشده بودم- به من دست داد، به گونه‌اى كه نتوانستم خود را كنترل كنم. در حالى كه پيشاپيش پيامبر (ص) شمشير مى‌زدم و صدمات دشمن را از ايشان دفع مى‌كردم، بازگشتم و آن حضرت را جستجو كردم ولى ايشان را نيافتم، با خود گفتم: پيامبر (ص) كه هرگز فرار نمى‌كند، در ميان كشته‌ها نيز او را نديدم و پنداشتم كه از ميان ما به آسمان عروج كرده، غلاف شمشيرم را شكستم و با خود گفتم با اين شمشير در راه دفاع از آرمان او با دشمن پيكار مى‌كنم تا كشته شوم و بر دشمن يورش بردم. راه بر من گشوده شد ناگهان پيامبر (ص) را كه بيهوش بر زمين افتاده بود ديدم. بالاى سرش ايستادم؛ آن حضرت نگاهى به من افكند و فرمود: على! مردم چه‌كردند؟ عرض‌كردم: اى رسول‌خدا! همگى كافر شدند و پشت به دشمن كردند و شما را تنها گذاشتند. «١» آن گاه حضرت على (ع) به دفاع از پيامبر (ص) پرداخت و چنان مقاومت كرد كه بدنش بيش از شصت زخم برداشت و آنچنان فداكارى از خود نشان داد كه جبرئيل بر پيامبر (ص) نازل شد و گفت: اى محمد! از خودگذشتگى اين جوان، موجب شگفتى ملائك شده است، پيامبر فرمود: چرا چنين نباشد در صورتى كه او از من است و من از