مسلمانان سخت شده و خطر جدّى اسلام را تهديد مى‌كرد، «١» ولى سرانجام اردوى كفر با تمام امكانات و نيرو در برابر مسلمانان كه از نظر نفرات و تجهيزات بمراتب از آنها ضعيفتر بودند، شكست خوردند. علت شكست مشركان در اين جنگ علاوه بر امدادهاى غيبى، ابتكار و هوشيارى مسلمانان، رهبريهاى حكيمانه پيامبر (ص) و ايثارگريهاى اميرمؤمنان (ع) و شگرد جالبى بود كه نعيم بن مسعود به دستور پيامبر (ص) انجام داد. نعيم بن مسعود كه قبل از آن مشرك بود، خدمت پيامبر (ص) رسيد و عرض كرد: اى رسول خدا (ص) من مسلمان شده‌ام و هيچ يك از افراد قبيله من نيز از اين كار آگاهى ندارد؛ بنابراين براى انجام هر گونه امرى در خدمت شما هستم. پيامبر (ص) فرمود: «به هر شكل كه مى‌توانى اين جمعيّت را متفرّق كن!» «٢» نعيم كه با دشمن، آشنايى ديرينه‌اى داشت ابتدا به سوى يهود بنى‌قريظه رفت و پس از ابراز دوستى و بيان روابط نزديك گذشته گفت: وضعيّت شما و قريش در نبرد با محمّد يكسان نيست. اينجا (مدينه) وطن و شهر شماست، خانواده و اموال شما در اينجاست، اينها آمده‌اند كه ضربه‌اى به محمد بزنند و اگر نتوانستند راه خويش را مى‌گيرند و به شهر و ديار خود باز مى‌گردند بعد شما مى‌مانيد و مسلمانان. پس بهتر است قبل از شروع جنگ از قريش چند نفر گروگان بگيريد تا مجبور شوند در موقع خطر به حمايت شما اقدام كنند. بنى‌قريظه پيشنهاد نعيم را پسنديدند. سپس نعيم مخفيانه به سوى قريش آمد و گفت: به من خبر رسيده است كه محمّد (ص) با يهود بنى‌قريظه به توافق رسيده و آنان از موضعگيرى خود عليه مسلمانان سخت پشيمان شده‌اند و براى جبران گذشته مى‌خواهند چند نفر از شما را گروگان بگيرند و به مسلمانان بدهند تا آنها را گردن زنند.
هوشيار باشيد و به آنان گروگان ندهيد.
روزى كه بنا بود يهود حمله خود را از داخل مدينه و مشركان از بيرون مدينه آغاز