عوامل پيروزى و شكست - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١٤
عموى پيامبر (ص) نمونهاى از آن بود. البته اين عمل از نظر اسلام ممنوع است.
١٠- پخش شايعات مبنى بر كشتهشدن فرماندهان و رهبران نظامى. پخش شايعه قتل پيامبر (ص) در جنگ احد يكى از تاكتيكهايى بود كه دشمن به كار گرفت.
١١- به همراه آوردن آثارى از رهبران گذشته براى تحريك احساسات و تقويت بنيه روانى نيروهاى خودى و تهييج و تشويق آنها به ادامه جنگ.
در جنگ صفين دشمن عمليات روانى گوناگونى براى تضعيف روحيه ياران حضرت علىعليهالسلام به كار گرفت. عمروعاص مشاور نظامى معاويه، به منظور تضعيف روحيه سپاه اميرمؤمنان (ع) پرچمى را كه رسول خدا (ص) در يكى از جنگها براى او بسته بود و آن را همراه داشت، به اهتزاز درآورد. اين توطئه براى سپاه آن حضرت مسأله آفريد و باعث شد نيروها با حالت ترديد و تزلزل به جنگ با معاويه بنگرند، امّا حضرت على (ع) با آگاهىدادن به افراد اثرات سوء اين توطئه را خنثى كرد. «١» شيوههاى مختلف جنگ روانى در قرون وسطى نيز معمول بوده است؛ نظير چاههاى مرگ، كوره آدم سوزى، استخر لجن و غيره.
نقش جنگ روانى در نبردهاى صدر اسلام اسلام بر مبناى آيه شريفه: «فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ» «٢» جنگ روانى را به عنوان يك وسيله دفاعى در مقابل هجوم دشمنان، مشروع و مجاز مىداند، چنان كه نمونههاى آن را در تاريخ جنگهاى صدر اسلام مشاهده مىكنيم.
«جنگهاى تدافعى» كه امروزه در حقوق بينالملل تحت عنوان اصل دفاع مشروع از آن ياد مىشود، در اسلام به نام «جهاد دفاعى» از اهميت و قداست ويژهاى برخوردار است.
براى آشنايى اجمالى با تاريخ جنگ روانى در نبردهاى صدر اسلام، گوشههايى از جنگهاى صدر اسلام را مورد بررسى قرار مىدهيم تا از اين رهگذر هم به مشروعيت اين موضوع پى برده و هم از شيوه بكارگيرى آن آگاه شويم. البته اين نكته را بايد يادآور