فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٣ - فصل سوم دستهبندى ابواب فقه

فصل سوم دسته‌بندى ابواب فقه

يكى از مهمترين جلوه‌هاى تحولات در فقه، كيفيت دسته‌بندى مباحث فقهى و دگرگونيهائى است كه در اعصار مختلف به گونه‌هاى متفاوت در اين زمينه بوجود آمده است. اين دگرگونى را مى‌توان در هر دو مكتب فقه سنى و فقه شيعه مورد مطالعه قرار داد:

١. شايعترين دسته‌بندى در فقه سنى تقسيم ابواب فقه به عبادات و معاملات است كه در عين حال قديمترين دسته‌بندى فقهى نيز محسوب مى‌گردد.

غزالى در احياء العلوم با تجديد نظر در دسته‌بندى مباحث فقهى بنيان جديدى را در اين زمينه بنا نهاد كه در آثار فقهى بعد از وى تأثير فراوان گذاشت.

غزالى كليه مباحث فقهى را به چهار گروه تقسيم كرد: عبادات، منجيات، مهلكات، و عادات، و بر اساس آن طبقه‌بندى زير صورت گرفت: عبادات، معاملات، مناكحات و جنايات.

مبناى اين تقسيم‌بندى آن است كه مباحث فقه تا آنجا كه مربوط به امور اخروى است در گروه عبادات آورده مى‌شود و آنچه مربوط به دنياست خود به سه بخش تقسيم مى‌گردد. زيرا اگر اين احكام مربوط به تنظيم روابط افراد بشر با يكديگر است در گروه معاملات قرار مى‌گيرد و يا قوانينى است كه براى حفظ نسل بشر وضع شده و آن را مناكحات مى‌نامند و يا مقرراتى است كه بقاء فرد و جامعه به آن بستگى دارد