هدف از شريعت در كليه موارد، يعنى آنچه به عقائد يا اخلاق و يا اعمال انسان مربوط مى‌گردد، هدايت او به حق و عدالت و انصاف است، تا از طريق عمل به شريعت، به شايستگى مقام خلافت الهى ارتقا يابد.

كلمه فقه كه در لغت به معنى علم و معرفت و فهم و هوش (فطنه) آمده، در اصطلاح فقها به آن بخش از شريعت گفته مى‌شود كه مربوط به احكام عملى انسان در رابطه با خدا و خويشتن و ديگران است. معنى كلمه فقه در اسلام تحولاتى به خود ديده و در معانى مختلفى بكار رفته است. قرآن اين كلمه را بيشتر بر علم دين به مفهوم عام آن اطلاق كرده است [١] . و به اين لحاظ تفقه بيانگر تصور درست از انديشه اسلامى است [٢] .

بتدريج با تقسيماتى كه در معنى دين و مفهوم شريعت اسلام بوجود آمد فقه به بخش احكام مربوط به اعمال اطلاق گرديد و منظور از آن عبارت بود از مجموعه احكام شرعى و وظائفى كه از جانب قانونگذار اسلام مقرر شده است.

سپس با پيدايش علوم اسلامى و اختلاف نظر در احكام عملى و نياز به استخراج آن از ادله معتبره شرعيه اصطلاح جديدى در معنى فقه بوجود آمد كه تا به امروز نيز ادامه داشته است.

بنابر اصطلاح جديد، فقه عبارت است از فهم دقيق و استنباط مقررات عملى اسلام از منابع و مدارك تفصيلى مربوط به آن [٣] ، و گاه به معنى مجموعه مسائل شرعى عملى استنباط شده و آراء مستدل فقها نيز اطلاق مى‌شود [٤] .

[١] (فَلَوْ لاٰ نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طٰائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي اَلدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذٰا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ)(سوره توبه، آيه ١٢٢).

[٢] قال امير المؤمنين لولوده محمد بن الحنفيه: تفقه فى الدين فان الفقهاء ورثة الانبياء (بحار الانوار، ج ١، ص ٢١٦).

[٣] الفقه هو العلم بالاحكام الشرعية الفرعية عن ادلتها التفصيلية (نضد القواعد الفقهيه، تأليف فاضل مقداد، ص ٥، القواعد، تأليف شهيد اول، طبع جديد، ص ٣٠).

[٤] رجوع شود به موسوعة الفقه الاسلامى (جمال عبد الناصر)، ج ١٠، ص ١٢، فرهنگ علوم اسلامى، تأليف دكتر سجادى، ص ٤٠٦.