فقه سیاسی

فهرست مطالب

مقدمه چاپ سوم

بخش اول بنياد فقه سياسى تكوين و تدوين

فصل اول شريعت و فقه

فقه و علم حقوق

تقسيمات احكام شرعى

تاريخ تدوين فقه

1 مكتب فقهى سنى

از مجمع علمى فقه اسلامى تا كميسيون حقوق فاس

2 مكتب فقهى شيعه

فصل دوم تاريخ تكوين و تدوين فقه شيعه

1 مرحلۀ اول كه از عصر پيامبر (ص) آغاز مىشود و تا عصر صادقين امتداد مىيابد

نخستين تدوين - همزاد تأسيس - فقه سياسى

2 عصر صادقين

3 عصر رضوى

4 عصر عسكريين

5 عصر نواب و سفراء چهارگانه (329-260)

6 عصر غيبت كبرى (329 هجرى) تا زمان شيخ طوسى (460 هجرى)

7 عصر فترت از شيخ طوسى تا ابن ادريس

8 عصر بازسازى فقه كه از زمان ابن ادريس آغاز و تا عصر علامه حلى (متوفاى 726) ادامه يافت

9 دوران فترت دوم

10 عصر تجديد اجتهاد

فصل سوم دستهبندى ابواب فقه

دستهبندى جديد مباحث فقه

فصل چهارم فقه سياسى

تحولات فقه سياسى

فقه سياسى در كتب فقهاى متأخر شيعه

1 عوائد الايام، تأليف احمد بن محمد مهدى نراقى (متوفاى 1245)

2 عناوين، تأليف مير فتاح حسينى مراغى (متوفاى 1250)

3 جواهر الكلام تأليف شيخ محمد حسن نجفى (متوفاى 1266)

4 نظرات شيخ انصارى (متوفاى 1281) در مسائل ولايت فقيه

5 بلغة الفقيه تأليف سيد محمد آل بحر العلوم (متوفاى 1326)

فصل پنجم تحول فقه سياسى در يك قرن اخير

سه تحليل عمده در تبيين نظام سياسى اسلام

1 آراء آية اللّٰ ه نائينى و كاربرد آن در نظام مشروطه

2 ولايت فقيه در نظر و عمل

26 احترام به روابط قراردادى

27 صلحگرائى

28 پاسدارى از امنيت

29 قبول پناهندگى

30 حل مسالمتآميز اختلافهاى بين المللى

3 تحليلى ديگر از نظام سياسى اسلام

نظريه امامت انتخابى

نياز به نظام سياسى

مهمترين مسائل نظام سياسى اسلام

نقطه نظرهاى جديد در مسائل حكومت اسلامى

مقايسه دو نظريۀ ولايت فقيه انتصابى و امامت انتخابى

فصل ششم فقه سياسى در قالب بحثهاى حقوقى و سياسى

بخش دوم نظام سياسى و دولت در اسلام

فصل اول مبانى تفكر سياسى در قرآن

1 خلافت الهى

2 امت واحد

3 امامت و رهبرى

4 آزادى توأم با مسئوليت انسان

5 حقوق انسان

6 عقل و تجربه سياسى

7 كار شورائى

8 مسئوليت همگانى

9 ظلمزدائى

10 برپائى و گسترش عدالت

11 مساوات و نفى تبعيض

12 در مبارزۀ مداوم حق و باطل، سرانجام حق پيروز است

13 نفى استكبار و وابستگى به آن

14 استضعافزدائى

15 باند و تشكيلات استكبار

16 حكومت و زمامدارى

18 ستيزگى با دشمنان خدا

19 مبارزۀ مسلحانه در راه خدا

20 تشكيلات سياسى و نظامى در جامعۀ اسلامى

21 نفى سلطۀ بيگانه و استبداد

22 اصل مشاركت و تعاون در فعاليتهاى سياسى

23 سازشناپذيرى در برابر دشمن

24 احتياط در برخورد با دشمن

25 آرمان نهائى اسلام

فصل دوم عناوين نظام سياسى

اصطلاحات سياسى اسلامى

1 حكم و حاكم و حكومت

2 امام و امت و امامت

3 خلافت و خليفه

4 راعى و رعيت

5 ولايت و والى و ولى امر

6 امارت و امير و امير المؤمنين

7 سلطان و مُلك و مَلِك

8 ولى عهد

فصل سوم ضرورت تشكيل حكومت و دولت در اسلام

ضرورت فطرى دولت

اهداف عاليۀ اسلام

قانون به تنهائى كافى نيست

ماهيت قوانين اسلام و مسئلۀ حكومت

وحدت اسلامى در ضرورت دولت

لزوم نظم در جامعۀ اسلامى

ضرورت نفى ستم و ستمكشى

سيادت اسلام و اعلاى كلمۀ حق

سيرۀ عملى اسلام

لزوم حكومت از نظر روايات

مسئلۀ حكومت از ديدگاه قرآن

مكتب جامع

پاسخ به چند ايراد در زمينۀ ضرورت حكومت

1 دولت اسلامى و فساد قدرت سياسى

2 سابقۀ تاريخى دولت اسلامى

3 دولت اسلامى و اصول عقليه

4 دولت اسلامى و اقتصاد آزاد

5 روح محبت و دولت

6 قلمرو و صلاحيت دولت اسلامى

7 در اسلام، دولت وسيله است نه هدف

8 حاكميت دولت اسلامى شرك نيست

9 تشيع و دولت مشروع

10 قيامهاى ممنوع و ناموفق در روايات

11 قلمرو اختيارات دولت اسلامى

فصل چهارم منبع قدرت و ملاك مشروعيت دولت اسلامى

شرائط حاكم و رئيس و دولت اسلامى

نظريات علماى اهل سنت

1 نظريه ابو منصور بغدادى

2 نظريه ماوردى

3 نظريه قاضى ابو يعلى حنبلى

4 نظريۀ ابن حزم اندلسى

5 نظريه امام جوينى امام الحرمين

6 نظريه غزالى

7 نظريۀ فارابى

8 نظريۀ ابن خلدون

نظريۀ شيعه در شرائط امامت

راه كسب قدرت در دولت اسلامى

2 انتخاب اهل حل و عقد

3 انتخاب صاحبان اصلى قدرت

4 تسليم و قبول واقعيت

5 اكثريت و اقليت

6 شيوه قانون اساسى در جمهورى اسلامى ايران

فصل پنجم منابع حقوقى در نظام سياسى اسلام

منبع اول عرف

منبع دوم عقل

منبع سوم احكام حكومتى

منبع چهارم قراردادها

منبع پنجم رويۀ فقهى در اجتهاد پوياى ضامن استمرار امامت

فصل ششم شكل حكومت در نظام اسلامى

شكل حكومت اسلامى

نظريۀ علماى سنى

نظريۀ علماى شيعه

جمهورى اسلامى

فصل هفتم ساخت كلى حكومت اسلامى

فصل هشتم تشكيلات حكومت اسلامى

قواى حاكم

فصل نهم ولايت فقهاى متعدد در يك زمان

طرح مسأله

مفاد نظريۀ منصوب و يا مسئول بودن فقيه

مفاد نظريۀ انتخابى بودن امامت در عصر غيبت

بخش سوم رهبرى در نظام سياسى امامت و ولايت فقيه

فصل اول رهبرى و شيوههاى آن

مبحث اول طرح مسأله و كليات

مبحث دوم رهبرى چيست؟

تعريف رهبرى

مبحث سوم سياست و رهبرى

تحولات بىرهبر و رهبريهاى ناشناخته

مبحث چهارم رهبرى و قدرت

رهبرى ضرورت تكامل

مبحث پنجم شيوههاى رهبرى

1 رهبرى مستبدانه

2 رهبرى دموكراتيك

3 رهبرى حزبى

4 رهبرى گروهى

5 رهبرى فاشيستى

6 رهبرى جامعهگرا (توتاليتر)

7 رهبرى طبقه

8 رهبرى ماكياولى

9 رهبرى ملى و ناسيوناليستى

10 رهبرى بر اساس دموكراسى ارشاد شده

11 رهبرى جهانى با خصيصۀ امپرياليستى و استكبارى

12 رهبرى مكتبى بر اساس حاكميت اصول

الف - رهبرى بر مبناى ايدئولوژى نژادى

ب - رهبرى مكتبى دولتى

ج - رهبرى مكتبى جهان شمول بر پايه تفكر الحادى

د - رهبرى مكتبى جهانى بر اساس جهانبينى توحيدى

فصل دوم صفات و اصول رهبرى

فصل سوم رهبرى در نظام سياسى امامت بالاصاله

مبحث اول رهبرى در طرح امامت

امام مجرى حاكميت الهى

كتاب و امام دو پايۀ مكتب

ضرورت امامشناسى

امامت در متون اسلامى

مبحث دوم ابعاد و عناصر تشكيل دهنده امامت

مبحث سوم مسئوليتهاى خطير امامت

مبحث چهارم ولايت و حدود اختيارات امامت

1 ولايت پذيرش (حجت)

2 ولايت تشريعى

3 ولايت قضاء

4 ولايت اجراى احكام و حدود و قوانين كيفرى

5 ولايت اطاعت و فرمانبرى

6 ولايت تصرف در اموال و نفوس

7 ولايت نظارت در كليۀ شئون اجتماعى

8 ولايت سياسى در ادارۀ جامعه

9 ولايت هدايت و نفوذ و پرورش معنوى

ولايت خاص و ولايت عام

مبحث پنجم حضور و غيبت امام

1 حضور امام بصورت فعال و كامل

2 حضور فعال نسبى

3 حضور غير فعال

4 غيبت كوتاه مدت امام

5 غيبت طولانى امام

فصل چهارم رهبرى در طرح ولايت فقيه

مبحث اول «فلسفه آزمايش» اعطاى آزادى بيشتر

مبحث دوم نظرات فقها در ولايت فقيه

اصل اوليه در ولايت

دو نظريۀ عمده در ولايت فقيه

نظريۀ اول

نظريۀ دوم

مبحث سوم مواردى كه در فقه اختيارات و ولايت فقيه مطرح شده

مبحث چهارم ادلۀ فقهى ولايت فقيه

نمونههائى از اعمال ولايت رهبرى

مبحث پنجم حدود اختيارات ولى فقيه

فقه چيست؟

ولى فقيه كدامست؟

1 مردم بايد دعوت فقيه را بپذيرند

2 فقيه مىتواند فتوا دهد

3 اختيارات قضائى فقيه

4 ولايت اجراى حدود

5 ولايت اطاعت

6 ولايت تصرف در امور مربوط به جان و مال مردم

7 ولايت نظارت و اذن

8 رهبرى سياسى

9 ولايت در امور حسبيه

فهرست منابع و مآخذ كتاب

فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤٠ - قواى حاكم

منتخب مردم و يا فقهاى منتخب خبرگان منتخب مردم و يا فقهاى منتخب قوّه مقننه اداره مى‌شود و دو قوه ديگر يعنى مقننه و مجريه توسط منتخبين مردم با نظارت فقيه واجد شرائط منتخب مردم و يا فقهاى واجد شرائطى كه توسط مردم برگزيده شده‌اند، تشكيل و وظايف قانونى خود را عمل مى‌كنند. و در مورد قوه مجريه مى‌توان فقيه منتخب خبرگان را براى نظارت بر آن قوه پيشنهاد نمود.

در اين طرح ضمن اينكه نظارت فقيه بدون نياز به تشكيل نهادى خارج از سه قوه تأمين مى‌گردد، قوه مقننه بيشتر در قلمرو حاكميّت ملى قرار مى‌گيرد، ولى نقطه منفى آن در مقايسه با طرح اول در اين است كه در طرح دوّم قوه قضائيه در يك صورت با قوه مقننه تداخل و اختلاط پيدا مى‌كند و اصل تفكيك و استقلال قوا خدشه‌پذير مى‌گردد، ولى در مورد قوه مجريه تفاوتى بين دو طرح وجود ندارد و به همين دليل خدشه‌پذيرى اصل تفكيك و استقلال قوا در اين مورد نسبت به برخى از احتمالات آن مشترك است.

٣. با حفظ فرض احتمالات صورت اول، قوه مجريه در اختيار فرد منتخب مردم بدون نظارت فقها قرار گيرد و اصل آزادى و احترام به آراء عمومى و اعمال حاكميّت ملى در قلمرو اجرا در حد اعلا، مراعات گردد و فقها صرفاً در جريان دستگاه قانون‌گذارى با استناد به رأى مردم طبق موازين اسلامى قوانين اسلامى را