فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٣٠ - 1 حضور امام بصورت فعال و كامل

دارد. و از سوى ديگر تحولات اجتماعى و شرائط و عوامل خاصى كه در هر عصر، بافت كلى جامعه را شكل مى‌دهد، گاه زمينه گرايش جامعه و تشكل دينى و سياسى امت را فراهم، و در نتيجه راه اعمال ولايت امام را هموار و امكانات آن را بوجود مى‌آورد و گاه نيز با ايجاد موانع و مشكلات، آن را تضعيف و احياناً راه تحقق آن را مسدود مى‌سازد.

با توجه به اين توضيح مى‌توان گفت كه امام از نظر كيفيت اعمال ولايت و حق حاكميت ممكن است در موقعيتهاى متفاوت و شرائط مختلف عمدتاً در پنج وضعيت زير باشد.

١. حاضر و فعال در تمامى ابعاد ولايت و حاكميت.

٢. حاضر و فعال در بخشى از مسئوليتها و موارد ولايت.

٣. حاضر و غير فعال.

٤. غائب به مدت كوتاه.

٥. غائب به مدت طولانى.

١. حضور امام بصورت فعال و كامل

معنى حضور امام، شهود عينى امامت در جامعه و برخوردارى از امكان ارتباط مستقيم با امام است. و شخص امام انجام مسئوليتها را بطور عينى بر عهده مى‌گيرد.

و منظور از فعال بودن، حضور كامل امام و بدست گرفتن همه مسئوليتها و قطبيت كامل امام در همه صحنه‌ها و ابعاد زندگى اجتماعى امت است.

براى تبيين اين حالت مى‌توان حضور فعال حضرت موسى را در دوران مبارزه با فرعون و نجات بنى اسرائيل، و دوران حاكميت پيامبر (ص) در مدينه، و نيز دوره پنج‌ساله حكومت على عليه السلام را بعنوان مثال ذكر كرد.

اگر مسئله حضور فعال امام را بصورت دقيقتر مطرح نمائيم و هرگونه خلاء و نارسائى در جامعه را ناشى از عدم حضور و يا عدم اشراف كامل امام بدانيم، و بكار گماردن تمامى نيروهاى بالقوه و بالفعل امت و نيز استفاده از همه امكانات موجود در جامعه را شرط عينيت امامت در جامعه بدانيم، بايد حضور فعال امام را