قانون و شرائط زمامداران و دولتمردان و مسئوليتها و وظائف كارگزاران امور اجتماعى و حاكمان و بالأخره درباره وظائف عموم مردم در جامعه سياسى اسلام مقررات و ضوابط و اصول مشخصى را بيان نموده است.

در قرآن از رژيم سلطنتى يا اريستوكراسى و يا جمهورى سخنى به ميان نيامده ولى خصائص نظامهاى استكبارى و طاغوتى و لزوم مبارزه با هر نوع قدرت طلبى و ستم و سلطه‌جوئى و انحصار طلبى و تجاوز به آزاديهاى خدادادى و بالأخره حاكميتى كه به اسارت انسانها و به تبعيت كوركورانه مردم از حاكمان و پرستش غير خدا بينجامد بطور كاملاً صريح بيان شده است.

قرآن با طرح اصل حاكميت الهى به معنى اختصاص حق قانون‌گذارى به خداوند (إِنِ اَلْحُكْمُ إِلاّ [١] [٦] [٤] [٨] ; لِلّٰهِ أَمَرَ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاّٰ إِيّٰاهُ‌)١ ، «اين نوع حاكميت را از بشر بطور مطلق حتى از انبيا نيز سلب كرده است (مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَادًا لِي) [٢] ، و در حدود قانون خدا اطاعت از پيامبر و امامان را واجب شمرده است (أَطِيعُوا الله وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ‌) [٣] ، و حكومت بر اساس عدالت را وظيفه اين حاكمان قرار داده است ((وَ إِذٰا حَكَمْتُمْ بَيْنَ اَلنّٰاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ‌)٤ ، و حكومت هر نوع قانونى غير از قانون خدا و حاكميتى جز حاكميت مجريان قانون خدا را، حكومت جاهلى مى‌داند (أَ فَحُكْمَ اَلْجٰاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ‌) [٥] قرآن حكومت صالحان را امامت مى‌نامد (وَ جَعَلْنٰاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا)٦ . و وظيفه عمده آن را هدايت افراد و جامعه در روند تكاملى انسانى معرفى مى‌كند، و رسيدن به امامت را حق مستضعفان و امامت مستضعفان را امر محتوم و نقطه نهائى حركت سياسى جوامع بشرى مى‌شمارد (وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى اَلَّذِينَ اُسْتُضْعِفُوا فِي اَلْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ اَلْوٰارِثِينَ‌) [٧] . ولى حكومت را در هيچ مرحله از قلمرو آزادى و اختيار انسان خارج نمى‌كند (لاٰ إِكْرٰاهَ فِي اَلدِّينِ‌)٨ ، و انسان را حاكم بر سرنوشت خويش و مختار در تعيين شيوه زندگى و آينده‌اش مى‌شمارد

[١] . يوسف، آيه ٤٠.

[٢] آل عمران، آيه ٧٩.

[٣] نساء، آيه ٥٩.

[٤] نساء آيه ٥٨.

[٥] مائده، آيه ٥٠.

[٦] انبياء، آيه ٧٣.

[٧] قصص، آيه ٥.

[٨] بقره آيه ٢٥٦.