فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥١ - 5 ولايت و والى و ولى امر

[٤] . راعى و رعيت

رعى به معنى نگهدارى و مراقبت از گله و مرادف با شبانى است و رعايت به معنى وسيع آن به معنى مراقبت توأم با نوعى هدايت بكار مى‌رود.

راعى و رعيت در فرهنگ اسلامى مفهوم سياسى دارد و در متون اسلامى به معنى متبوع و مسئول آمده است.

كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته [١]

و به همين معنى رعيت به مردم و امت رهرو اطلاق شده است مانند:

[٣] ">«فاذا ادت الرعية الى الوالى»

حق الوالى على الرعية و حق الرعية على الوالى

فليست تصلح الرعية إلاّ بصلاح الولاة

[٥] . ولايت و والى و ولى امر

كلمه ولايت به معنى وسيع و عميق اختيار دارى انسان و جهان، از اصطلاحات قرآنى است (هُنَالِكَ الْوَلَايَةُ لِلَّهِ)٥ و در مفهوم خاص، اختيار فرمان راندن بر انسان و به اطاعت كشاندن او از خصائصى است كه خداوند به پيامبران و جانشينان آنان تفويض نموده است. پيامبر اسلام در حق على عليه السلام فرمود:

من كنت مولاه فهذا على مولاه [٦] هر كس كه من مولاى اويم على مولاى اوست.

والى داراى مسئوليت سياسى عالى است و در سلسله مراتب حكومت گاه خود امام و حاكم والى است و گاه مسئولى كه از طرف امام مسلمين و يا امت به حكومت منصوب مى‌گردد.

على عليه السلام از رسول خدا نقل كرده است:

ايما وال ولى الامر من بعدى اقيم على حد الصراط و نشرت الملائكة صحيفة فان كان عادلاً انجاه الله تعالى بعدله و ان كان جائراً انتقض به الصراط حتى تتزايل

[١] . مجموعه ورام، ص ٦.

[٢] نهج البلاغه، خطبه ٢١٤.

[٣] نهج البلاغه، خطبه ٢١٤.

[٤] همان.

[٥] كهف، آيه ٤٤.

[٦] «خطبه غديريه»، رجوع شود به الغدير، ج ١، ص ١١.