درسهاى ولايت فقيه و مباحث فقه سياسى در مكاسب محرمه و كتاب البيع امام [١] ، فقه سياسى وارد مرحله جديدى شد كه چون عمل و عينيت خارجى را به همراه داشت تئورى‌هاى آن در تجربه حقانيت خود را نشان داد.

حرمت همكارى با نظام ظلم و استبداد

بر اساس اين تفكر كه هر نوع همكارى با نظام ظلم، حتى در حد فراهم آوردن قلم و دوات، در حكم عضويت در چنين نظام است [٢] ، و هرگاه همكاران و دار و دسته نظامهاى ستمگر نبودند، اين نظامها برقرار نمى‌ماند [٣] ، نخستين گام در فقه سياسى آغاز مى‌شود. زيرا مبارزه منفى، آسانترين و مؤثرين راه مبارزه با دستگاههاى جبار و ستمگر است.

امام در مسأله ششم كتاب مكاسب محرمه [٤] به دنبال بحث از حرمت اعانت بر گناه، مسأله همكارى با نظام حور را مطرح مى‌كند، و پس از نقل نصوص متعدد در زمينه اينكه همكارى با نظام جور به منزله خود ظلم كردن [٥] و خروج از اسلام [٦] و برائت از دين [٧] است، از اطلاق برخى از اين نصوص استفاده مى‌كنند كه نه تنها همكارى در اعمال ستمگرانه با نظام جور حرام است، بلكه همكارى با حاكمان

[١] . آثار مدون امام را در فقه سياسى مى‌توان در ج ٢ مكاسب محرمه تحت عناوين «المساله السادسه فى معونة الظالم» و «المسألة السابعه فى حرمة الولاية من قبل الجائر» و «جوائز السلطان» و «حكم خراج و مقاسمه السلطان الجائر» و «حرمة اداء الزكاة الى السلطان الجائر» و نيز در ج ١ كتاب البيع تحت عنوان «ولاية الفقيه» و در كتابى كه تحت عنوان رساله ولايت فقيه و يا حكومت اسلامى منتشر شده است مطالعه نمود.

[٢] رجوع شود به وسائل الشيعة، ج ١٢، ص ١٢٧ به بعد.

[٣] همان، ص ١٤٤.

[٤] رجوع شود به مكاسب محرمه تأليف حضرت امام خمينى، ج ٢، ص ٩٣، قم، المطبعه العلميه، ١٣٨١ هجرى قمرى.

[٥] عن الصادق عليه السلام قال: العامل بالظلم و المعين له و الراضى به شركاء ثلاثتهم (وسائل الشيعة، ج ١١، ص ١٢٨).

[٦] قال عليه السلام: من مشى الى ظالم ليعينه و هو يعلم انه ظالم فقد خرج عن الاسلام (همان مأخذ، ص ١٣١).

[٧] قال رسول الله (ص) من نكث بيعة او رفع لواء ضلالة او كتم علماً او اعتقل مالاً ظلماً او اعان ظالماً على ظلمه و هو يعلم انه ظالم فقد برئ من الاسلام (مستدرك الشيعة تأليف محدث نورى، ج ٢، ص ٤٣٧ طهران، المكتبة الاسلامية، ١٣٨٣ هجرى قمرى).