فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٦٠ - 3 جواهر الكلام تأليف شيخ محمد حسن نجفى (متوفاى 1266)

بازگشت موضوع، حكم نيز دوباره بازمى‌گردد. مانند آب انگور كه هرگاه بصورت سركه درآمد پاك و حلال و اگر شراب شد ناپاك و حرام است. و هر چند بار موضوع تغيير پيدا كند حكم نيز به تبع آن متغير مى‌گردد.

در مواردى از ادله ولايت فقيه كه امام (ع) ولايت را براى فقيه جعل كرده است به معنى آن است كه چون شرعاً فقيه ولايت داشته امام نيز آن را جعل كرده است.

بنابراين جعل امام (ع)، كاشف از حكم شرعى خواهد بود نه اينكه امام (ع) شخصاً فقيه را نماينده خود و يا منصوب از طرف خود نموده باشد [١] .

[٣] . جواهر الكلام تأليف شيخ محمد حسن نجفى (متوفاى ١ [٢] [٦] ٦)

در اين كتاب كه مبسوطترين كتاب فقه شيعه محسوب مى‌شود و مؤلف آن متجاوز از بيست سال براى تكميل اين مجموعه نفيس رنج برده است مسائل فقه سياسى بطور پراكنده در ابواب مختلف مورد بررسى قرار گرفته است.

بجز كتاب جهاد كه بيست و يكمين مجلد اين مجموعه گرانقدر است، در كتاب مستأجر (مجلد بيست و دوم) در مبحث مكاسب محرمه تحت عنوان تصدى ولايت قضائى و سياسى و حكومتى از طرف حاكم جور و حاكم عادل٢ مباحثى از فقه سياسى مطرح شده، و نيز در همان كتاب (مستأجر) تحت عنوان هداياى حاكم٣ و معامله اراضى خراجيه و مقاسمه با دولتهاى غاصب [٤] و پرداخت خراج و مقاسمه به فقيه [٥] و همچنين در باب نفوذ تصرفات اولياء٦، مباحثى در رابطه با حكومت و ولايت فقيه آمده است.

مرحوم صاحب جواهر با وجود اينكه در بسيارى از موارد از كاشف الغطاى بزرگ به عظمت ياد مى‌كند و آراء وى را متقن تلقى مى‌نمايد امّا مسئله ولايت فقيه را كه مورد تأكيد آن استاد بزرگوار بود، بر خلاف وى و شيوه شاگردانش، بصورت

[١] . همان، ص ٣٥٨.

[٢] رجوع شود به جواهر الكلام، تأليف شيخ محمد حسن نجفى، ج ٢٢، ص ١٥٥.

[٣] همان، ص ١٧٠.

[٤] همان، ص ١٨٠.

[٥] همان، ص ١٩٦.

[٦] همان، ص ٢٣٣.