فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٥ - فصل سوم دستهبندى ابواب فقه

عبادات، محرمات و احكام تقسيم نموده‌اند.

شايعترين تقسيم‌بندى مباحث فقه نزد فقهاى شيعه دسته‌بندى محقق حلى در شرايع است كه كتاب خود را در چهار بخش تدوين كرده است: عبادات، عقود، ايقاعات و احكام.

شهيد اول (متوفاى ٧٨٦) در كتاب القواعد و الفوائد در توضيح اين تقسيم‌بندى مى‌گويد:

هدف حكم شرعى يا آخرت است و يا دنيا، گروه اول عبادات است و گروه دوم نيز اگر به تعبير لفظى احتياج داشته باشد به دو گروه تقسيم مى‌شود: عقود (عبارت لفظى از دو نفر) و ايقاعات (عبارت لفظى از يك نفر) و آنچه به تعبير لفظى احتياج ندارد در گروه احكام آورده مى‌شود [١] .

گرچه فاضل مقداد (متوفاى ٨ [٢] ٦) و فيض كاشانى (متوفاى ١٠٩٠) دسته‌بندى جديدى را ارائه داده‌اند٢، ولى تقسيم‌بندى محقق حلى همچنان در كتب فقهى شيعه پابرجا مانده و پيروى شده است.

يكى از فقهاى معاصر، روش جديدى را كه از تقسيم‌بندى حقوقى متأثر شده پيشنهاد كرده است كه بر اساس آن، مباحث فقهى در چهار گروه تقسيم‌بندى مى‌شود:

الف: عبادات.

ب: اموال كه به اموال عمومى مانند خراج، انفال، خمس، زكات و اموال خصوصى كه در دو مبحث اسباب شرعى تملك و احكام تصرف آورده مى‌شود تقسيم مى‌گردد.

ج: سلوك و آداب و رفتار شخصى كه در دو گروه روابط خانوادگى و روابط اجتماعى مطرح مى‌شود.

د: آداب عمومى كه مربوط به سلوك و حكومت و مسائل عمومى جامعه از قبيل قضاوت و صلح و جنگ و روابط بين الملل و مباحث ولايت عامه مى‌گردد [٣] .

[١] رجوع شود به القواعد و الفوائد، تأليف شهيد اول، ص ٣٠، سطر ٣.

[٢] رجوع شود به زمين در فقه اسلامى، تأليف حسين مدرسى طباطبائى، ج ١، ص ٣١ و ٣٢.

[٣] رجوع شود به الفتاوى الواضحه، تأليف علامه شهيد سيد محمد باقر صدر، ج ١، ص ١٣٢.