فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٤ - 1 مرحلۀ اول كه از عصر پيامبر (ص) آغاز مىشود و تا عصر صادقين امتداد مىيابد

فصل دوم تاريخ تكوين و تدوين فقه شيعه

تاريخ تكوين و تدوين فقه شيعه را در مراحل زير مى‌توان مورد مطالعه قرار داد:

[١] . مرحله اول كه از عصر پيامبر (ص) آغاز مى‌شود و تا عصر صادقين امتداد مى‌يابد.

ريشه اصلى فقه شيعه را در اين عصر مى‌توان از حديث پيامبر (ص) كه فرمود: «لا يفتين احدكم فى المسجد و على حاضر»١ (تا على حضور دارد كسى فتوا ندهد) بدست آورد. در كتابهائى چون اعيان الشيعة و المراجعات و تأسيس الشيعة و الذّريعة، تأليف كتاب جامعه كه شامل همه ابواب فقه بوده به على عليه السلام نسبت داده شده است [٢] و بعضى از نويسندگان اهل سنت آراء فقهى امام را در مجموعه‌اى گردآورى كرده‌اند [٣] . وى در مقدمه اين مجموعه نفيس مى‌نويسد كه على عليه السلام در زمان پيامبر نيز فتوى مى‌داد و پيامبر فتواى على (ع) را امضاء مى‌نمود و به همين دليل بود كه صحابه در هيچ موردى بدون كسب نظر آن حضرت تصميم قاطع نمى‌گرفتند. و خلفا تصريح كرده‌اند كه «فانا امرنا ان نشاوره» ما از جانب پيامبر موظف شده‌ايم كه با على (ع) مشورت كنيم، و هرگاه نظر و فتواى وى مشخص بود، صحابه به خود اجازه نمى‌دادند كه با او مخالفت نمايند. ابن عباس

[١] . رجوع شود به على و القرآن، تأليف شيخ محمد جواد مغنيه و تاريخ الفقه الجعفرى، ص ١٠٨.

[٢] همان مأخذ، ص ١٢٧.

[٣] موسوعه فقه على بن أبي طالب (ع)، تأليف دكتر محمد روّاس قلعه‌چى، دار الفكر دمشق.