فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٢٩ - مبحث پنجم حضور و غيبت امام

در مورد ولايت فقيه است از اين نظر لازم به نظر مى‌رسد كه تصور نشود موارد نه‌گانه ولايت امام اختصاص به امام معصوم داشته و در مورد غير امام معصوم صادق نيست.

بلكه همانطور كه امامت به دو مرحله امامت خاص و امامت عام و يا به تعبير ديگر به امامت بالاصاله و امامت نيابى تقسيم مى‌شود، ولايتهاى نه‌گانه امامت نيز به تناسب مراتب مختلف و شدت و ضعفى كه دارد، مراتب عاليه آن به امامت خاص و بالاصاله اختصاص دارد و از آن تعبير به ولايت خاص مى‌شود، و مراتب ضعيف و متوسط آن در مورد امامت عام و نيابى نيز وجود دارد و ما دلائل آن را در بحث ولايت فقيه بيان خواهيم نمود.

مبحث پنجم: حضور و غيبت امام

در دو مبحث گذشته با مسئوليتهاى امامت و موارد ولايت امام آشنا شديم و دريافتيم كه انجام مسئوليتهاى خطير امامت بدون اقتدارات و انواع ولايتهائى كه توضيح داده شد امكان‌پذير نيست. اينك به اين نكته نيز بايد توجه نمود كه اعمال ولايت در موارد ذكر شده از طرف امام، مشروط به پذيرش و انقياد و بيعت از ناحيه امت، و نيز در رابطه مستقيم با شرائط اجتماعى و امكاناتى است كه جامعه در اختيار امام مى‌گذارد.

ميزان انقياد امت و نيز شرائط و امكانات متفاوت اجتماعى در كيفيت اعمال ولايت در موارد ذكر شده تأثير فراوان دارد، و چه بسا اعمال برخى از موارد ولايت امام را غير ممكن و گاه به حد نازل كاهش مى‌دهد و احياناً زمينه اعمال ولايت را بطور كلى منتفى مى‌سازد.

توضيح آنكه از يك سو اصل آزادى انسان و نفى اكراه و اجبار در انتخاب وى موجب آن است كه ولايت امامت از طريق انتخاب آزاد امت اعمال گردد و همين مسأله موانع و مشكلات زيادى را در كيفيت اعمال ولايت بوجود مى‌آورد كه در حضور و غيبت امام و نيز فعال بودن و غير فعال بودن ولايت امام تأثير بسزائى