فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٣١ - نظريۀ علماى سنى

عقل است يا به دليل شرعى [١] ؟

ولى با دقت در محتواى گفتار آنان معلوم مى‌گردد كه گرچه در بكار بردن دو واژه خلافت و امامت در معرفى حكومت اسلامى، اختلاف بين علماء اسلام وجود ندارد ولى در تفسير و تبيين آن دو كلمه و مفهوم و شرائط خلافت و امامت اختلاف نظر قابل توجهى بين علماء شيعه و علماء سنى ديده مى‌شود.

نظريه علماى سنى

بر اساس تفسير سنى از خلافت، بعنوان شكل اختصاصى حكومت اسلامى، تصدى رياست امور دينى و دنيوى مردم بعنوان جانشينى از پيامبر در امت اسلامى مبين حكومت اسلامى است و خليفه با علم و عدالت و كفايت و سلامت حواس و جسم و داشتن نسب قريشى اين سمت را عهده‌دار مى‌شود و اطاعت از وى بر مردم لازم مى‌گردد.

در تفسير سنى از خلافت، عهده‌دارى مقام خلافت موروثى نيست و خليفه به شكل خاصى توسط اهل حل و عقد از ميان واجدين شرايط انتخاب مى‌شود و اهل حل و عقد گروه منتخب مردم نيستند بلكه افراد ممتاز و شناخته‌شده‌اى هستند كه بخاطر تقوا و علم و سابقه و درايت اجتماعى و سياسى در ميان مردم چهره‌هاى آشنا و مشخصى مى‌باشند.

نظريه خلافت و امامت به اين معنى از دو سو مورد انتقاد قرار گرفته است:

١. اين تفسير مبين شكل خاص حكومت نيست و مفهوم آن چيزى جز جمهورى نمى‌باشد، زيرا تعيين خليفه توسط گروهى انجام مى‌گيرد كه يا به دليل خبره بودنشان مورد اعتماد توده مردم مسلمان هستند و يا بوسيله خود مردم انتخاب مى‌شوند، و در هر صورت شيوه انتخاب توسط اهل حل و عقد (خبرگان) نمى‌تواند بيانگر شكل خاص حكومت باشد.

٢. على عبد الرزاق از نويسندگان عرب در كتاب اسلام و اصول حكومت با ديد ديگرى نظريه خلافت را مورد انتقاد قرار داده و اصولاً منكر آن شده است كه

[١] . الاحكام السلطانيه، ص ٣-٤، الملل و الاهواء، ص ٤-٨٧.