فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٠٧ - 4 تسليم و قبول واقعيت

بالجماعه فان يد الله مع الجماعة» و حديث ديگر كه فرمود: «عليكم بالسواد الاعظم و من شذ فى النار».

ابن تيميه بر اين اساس مى‌گويد اگر فرض كنيم بعضى از اصحاب از بيعت خليفه اول امتناع مى‌ورزيدند وى بر وجه مشروع خليفه نمى‌بود [١] .

تفاوت اين شيوه با بيعت آن است كه در اين شيوه نه قراردادى است و نه التزام و نه وكالت بلكه صرفاً اظهار رأى و انتخاب منظور است، ولى معلوم نيست ابن تيميه در شيوه انتخاب اهل حل و عقد اكثريت را كافى مى‌داند ولى در اين شيوه اتفاق نظر را شرط.

٤. تسليم و قبول واقعيت

در شرائطى كه فرد يا گروهى با قهر و غلبه و از طريق شيوه‌هاى استبدادى يا نظامى قدرت را در جامعه اسلامى در دست بگيرد و بر مسلمين سيادت و حاكميت پيدا كند برخى از علماء اسلام بخاطر اجتناب از خونريزى و فتنه گفته‌اند بايد مسلمين اين واقعيت را بپذيرند و در برابر قدرت شكل گرفته سر تسليم فرود آورند و چنين فرد يا گروهى اختيارات دولت اسلامى را بطور مشروع در دست خواهد داشت.

در اين مورد از احمد بن حنبل نقل شده كه هرگاه كسى به زور سلاح بر مسلمين استيلا پيدا كند و خود را خليفه و امام و امير بنامد، بر هيچ يك از مسلمين جائز نيست لحظه‌اى وى را امام بداند، خواه او نيكوكار باشد يا بدكار [٢] .

در جريان آشوبى كه در بغداد در زمان واثق خليفه عباسى به خاطر مسئله اعتقاد به مخلوق بودن قرآن پيش آمد و مردم بر خليفه شوريدند، از احمد بن حنبل در اين باره نظرخواهى نمودند، وى گفت:

دستى كه به فرمانروائى رسيده از آن كوتاه نكنيد و تفرقه در ميان مسلمانان ايجاد ننمائيد [٣] .

در اين مورد رواياتى نيز نقل شده كه با اصول اسلام و اهداف سياسى انبياء و آيات

[١] . نظام الاسلام الحكم و الدوله، ص ٨٣.

[٢] همان، ص ٨٥.

[٣] همان، ص ٨٥.