(إِنَّ الله لا [١] [٦] [٤] ٨; يُغَيِّرُ مٰا بِقَوْمٍ حَتّٰى يُغَيِّرُوا مٰا بِأَنْفُسِهِمْ‌) ١ . صدها آيه در قرآن بطور مستقيم و غير مستقيم در مورد مسائل مختلف حكومت آمده كه هر كدام مبين گوشه‌اى از مسائل سياسى، اقتصادى، نظامى، فرهنگى و اعتقادى نظام سياسى اسلام است.

قرآن در تصوير رسالت انبياء سخن را از درگيرى آنها با حاكمان وقت آغاز مى‌كند و نفى سلطه‌هاى استكبارى و طاغوتى را كه ناگزير ملازم با كسب قدرت سياسى پس از رهائى توده مردم از يوغ اسارت مستكبرين و طاغوتيان است جزء لا ينفك تاريخ زندگى انبياء قرار مى‌دهد.

اصولاً رهانيدن خلق از اسارت بندگى قدرتمندان حاكم [٢] . و اقامه قسط و عدل [٣] ، در ميان انسانها از اهداف مهمى است كه قرآن براى رسالت انبياء ذكر مى‌كند.

پرواضح است كه اين دو هدف بدون حكومت صالح جايگزين مستكبران، ظالمان، مفسدان و فاسقان قابل تحقق نيست.

در اين بحث نكته‌اى كه نبايد از آن غفلت ورزيد اين است كه حكومت و قدرت سياسى براى انبياء هرگز هدف نبوده است و قرآن مسائل حكومت را صرفاً بعنوان يك وسيله براى رسيدن به سه هدف اساسى مطرح مى‌كنند:

١. رهانيدن انسانها از اسارتهاى تحميل شده از طرف مستكبرين و طواغيت٤. ٢.

اقامه قسط و عدل و احقاق حقوق در موارد اختلاف [٥] .

٣. هدايت انسانها بطور فردى و جمعى بسوى خدا٦.

مكتب جامع

قابل ترديد نيست كه اسلام آنگونه كه همه مسلمانان بدان عقيده‌مندند و خود معرفى كرده، به گمان همه كسانى كه به تحقيق و بررسى اين آئين پرداخته‌اند يك

[١] . رعد، آيه ١١.

[٢] (وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ اَلْأَغْلاٰلَ اَلَّتِي كٰانَتْ عَلَيْهِمْ) (اعراف، آيه ١٥٧).

[٣] (لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلَنٰا بِالْبَيِّنٰاتِ وَ أَنْزَلْنٰا مَعَهُمُ اَلْكِتٰابَ وَ اَلْمِيزٰانَ لِيَقُومَ اَلنّٰاسُ بِالْقِسْطِ) (حديد، آيه ٢٥).

[٤] (وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ اَلْأَغْلاٰلَ اَلَّتِي كٰانَتْ عَلَيْهِمْ) (اعراف، آيه ١٥٧).

[٥] (لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلَنٰا بِالْبَيِّنٰاتِ وَ أَنْزَلْنٰا مَعَهُمُ اَلْكِتٰابَ وَ اَلْمِيزٰانَ لِيَقُومَ اَلنّٰاسُ بِالْقِسْطِ) (حديد، آيه ٢٥).

[٦] (وَ جَعَلْنٰاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا ً) (انبياء، آيه ٧٣)، (وَ دٰاعِياً إِلَى الله بِإِذْنِهِ وَ سِرٰاجاً مُنِيراً) (احزاب، آيه ٤٦).