فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١١٦ - 2 ولايت فقيه در نظر و عمل

فصل ششم فقه سياسى در قالب بحثهاى حقوقى و سياسى

فقه سياسى به شكلى كه در كتابهاى فقهى، بحث و ارائه شده بود، معمولاً با دو اشكال همراه بود. نخست آنكه صرفاً بصورت نظرى تحرير يافته و از واقعيتها و حقائق و شرائط عينى بدور بود، و مسائل بدون توجه به كاربرد عملى، صرفاً بصورت ذهنى، تصوير و مورد بحث و بررسى قرار مى‌گرفت. تنها اثرى كه شرائط زمانى روى بحثهاى فقهى، بالاخص در اين زمينه داشت، شيوه بحث بود كه به تناسب شرائط زمانى متغير بود، و ما در فصول گذشته به تحولى كه فقه در اين باره به خود ديده است اشاره نموديم. اشكال دوم عدم آشنائى توده‌هاى وسيع مردمى كه بايد نتائج بحثهاى فقهى در زمينه نظام سياسى و حكومت اسلامى را تحقق عينى ببخشند، با محتواى اين مباحث بود. حتى متفكران مسلمانى كه عملاً در بسيارى از مسائل اجتماعى اهل حل و عقد بشمار مى‌رفتند، ولى با اين مباحث اصطلاحى و فنى بيگانه بودند. اين فاصله، در زمانهاى گذشته، شايد به ميزانى كه در شرايط كنونى خطرناك است چندان قابل توجه نبود، ولى پيدايش شكل جديد استبداد در جوامع مسلمين و بويژه استعمار و نقش منفى آن در مسائل حياتى جهان اسلام كه بيشتر به دو قرن اخير مربوط مى‌شود، توجه به اين خطر را در مقياس وسيع آن بيشتر نمود. دو تحليلى كه توسط دو فقيه بزرگ شيعه در قرن اخير، مرحوم آية الله نائينى و