پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٨٠ - بخش نخست ويژگىهاى عصر امام كاظم عليه السلام

افكنده بود در چند نكته مى‌توان روشن كرد:

نكته نخست: وصيت‌نامه‌اى را كه امام صادق عليه السّلام براى عموم مردم و با توجه به وضعيت موجود تنظيم كرده بود، از پنج نفر به عنوان جانشين خويش نام مى‌برد كه به ترتيب: «ابو جعفر منصور» (خليفه وقت)، «محمد بن سليمان»، «عبد الله»، «موسى» و «حميده» بودند. از سوى ديگر نامه منصور به كارگزار خود در مدينه بود كه طى آن به كارگزار خود دستور داده بود تا در صورتى كه امام صادق عليه السّلام فرد مشخصى را به جانشينى خود معرفى كند، او را بكشد. تأمل در وصيت‌نامه امام صادق عليه السّلام و فرمان منصور مبنى بر كشتن جانشين آن حضرت، روشى را كه منصور در برخورد با امام كاظم عليه السّلام در پيش گرفته بود و نيز دامنه زير نظر گرفتن حركات و سكنات امام كاظم عليه السّلام را كه از طريق جاسوسان مورد اعتماد منصور صورت مى‌گرفت روشن مى‌كند.

امام صادق عليه السّلام با علم به اين‌كه آينده آبستن چه حوادثى است و چه خطرهايى فرزندش امام كاظم عليه السّلام را تهديد مى‌كند، با بيانى خاص، حقيقت امر و مسأله امامت و جانشينى به حق خود را به اطلاع شيعيان رساند. البته بيانى كه امام صادق عليه السّلام برگزيد باعث شد تا عده‌اى از شيعيان براى مدتى كوتاه يا دراز در شناخت امام خود دچار اشتباه و سرگردانى شوند، اما حفظ جان جانشين امام كه از سوى خداوند تعيين و اطاعت از او واجب شده بود، در چنان شرايطى ضرورى بوده و ادامه راه امامت جز با بهره‌گيرى از ابزار متناسب با شرايط آن زمان ممكن نبود. روشن است ياران هشيار امام صادق عليه السّلام در مورد وصيت آن حضرت كه امامت حضرت كاظم عليه السّلام را مدنظر داشت، دچار اشتباه‌