پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٩٩ - عرصه علمى و فكرى

را به زندان مى‌افكند تا او را از پايگاه‌هاى خود؛ يعنى نمايندگان و دوستانش دور كند، اما ياران حضرت حتى در زمانى كه او در زندان بود، ارتباطى پيوسته و محكم با وى داشتند.

اين برنامه‌ريزى از سوى امام عليه السّلام تحولى روشن در تعامل با رويدادها به شمار رفته، بهترين نوع ابزار براى بهره‌ورى از شرايط سخت و تنگناهاى موجود، به منظور كمال بخشيدن به اين حركت الهى به سوى اهداف ترسيم شده بود.

فعاليت‌ها و داده‌هاى امام كاظم عليه السّلام در عرصه دانش و انديشه در زمينه‌هاى زير تجلى مى‌يافت:

١. روايت‌

٢. تدريس‌

٣. مناظره‌

٤. تأليف‌

البته دامنه روايت، تدريس، مناظره و تأليف در يك يا چند عرصه دانش منحصر نمانده، بلكه به ديگر زمينه‌هاى علمى نيز كشيده شد. تنوع ميراث علمى كه از امام عليه السّلام به ما رسيده، خود گواهى بر اين گفته است و زمانى كه «مسند» امام كاظم عليه السّلام را كه نزديك به هزار برگ و در سه مجلد فراهم آمده است، مطالعه كنيم، فعاليت علمى امام عليه السّلام به‌طور ملموس براى ما روشن مى‌شود، مسند امام كاظم عليه السّلام در بردارنده گونه‌هاى دانش و شناخت: اعتقادى، تاريخى، تربيتى، اخلاقى، احكام شرعى و دعا و زيارت است. توثيق «رجال» (راويان)، مسائل مرتبط با روزگار امام كاظم عليه السّلام، احتجاج‌هاى آن حضرت با حاكمان و مخالفان و امور مربوط به دانشگاه حضرت كه شكوه، قدرت و مرتبه‌