پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٣٣ - كامل كردن ابزارها و شيوه علمى

ابو جعفر ثانى عليه السّلام گفتم: فدايت گردم، مشايخ ما از ابو جعفر (باقر) و ابو عبد الله (صادق) روايت كرده‌اند و از آن‌جا كه به شدت تقيه مى‌كردند، كتاب‌هاى خود را پنهان كردند و چيزى از آنان براى ما روايت نشده است و چون از دنيا رفتند، كتاب‌هاى آنان به دست ما رسيده است [اكنون چه كنيم؟].

امام عليه السّلام فرمود: آن‌ها را بازگوييد كه حق است [و گزاف و باطل در آن‌ها راه نيافته است‌]».[١]

ج) جواز عمل به گفته كسى كه از امام عليه السّلام اجازه يافته است تا به رأى خود عمل كند.

در رجال كشى از «خيران» خادم نقل شده است كه گفت: «هشت درهم براى سرورم فرستادم و [طى نامه‌اى از او] پرسيدم: فدايت گردم، بسا شخصى كه به شما بدهكار است يا اين‌كه خود را بدهكار مى‌داند نزد من مى‌آيد و درباره وظيفه‌اش مى‌پرسد. رأى من اين است كه آنچه مى‌خواهد بدهد در خفا بگيرم. او فرمود: «اعمل في ذلك برأيك، فإن رأيك رأيي، و من أطاعك فقد أطاعني»؛ به رأى خود عمل كن كه رأى تو رأى من است و هركس از تو اطاعت كند، به يقين از من اطاعت كرده است.[٢]

د) از منظر روش علمى آن حضرت، فتواى بدون علم، جايز نيست.

واكنش امام جواد عليه السّلام را در ماجراى برخوردش با عموى خود عبد الله بن موسى پيشتر خوانديم كه بدون علم، پاسخ فتواها را مى‌داد و چون امام‌

[١] . مراد از سرور در اين روايت، امام رضا عليه السّلام، امام جواد عليه السّلام يا امام هادى عليه السّلام است، زيرا او خادم هر سه امام بود و ممكن است كه وجه را براى هر سه بزرگوار فرستاده باشد.

[٢] . رجال كشى ٦١٠/ حديث ١١٣٤. در اين‌جا افزوده است: ابو عمر گفت: اين امر( درخواست تكليف و اجازه عمل به رأى) نشان مى‌دهد كه خيران خادم وكيل امام عليه السّلام بوده است. مسائلى از او نقل شده است كه از امام جواد عليه السّلام و امام رضا عليه السّلام نقل كرده است، نك: وسائل الشيعه ١٢/ ٢١٦/ حديث ٦.