پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٢٤ - علوم قرآنى

در اين زمينه به دست آمد، قرائت‌هاى هفت‌گانه بود كه هر قرائتى به يك قارى نسبت داده شد. مشهورترين قاريان عصر عباسى «يحيى بن حارث الذمارى» (م ١٤٥ ق.) «حمزة بن حبيب الزيات» (م ١٥٦ ق.) «ابو عبد الرحمن المقرى» (م ٢١٣ ق.) و «خلف بن هشام البزاز» (م ٢٢٩ ق.) بودند.[١]

ب) علم تفسير؛ اين علم به توضيح كتاب خدا و بيان معناى آن مى‌پردازد.

مفسران در تفسير قرآن دو گرايش را برگزيدند:

نخست: تفسير روايى بود كه براساس آنچه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و امامان معصوم عليهم السّلام در دست داشتند، قرآن را تفسير مى‌كردند. غالب مفسران شيعى اين روش را برگزيدند كه در تفسير قمى، تفسير عسكرى و تفسير برهان كاملا مشهود است. آنان در انتخاب اين روش به اين امر استدلال كرده‌اند كه امامان اهل بيت عليهم السّلام علوم قرآن را آن‌گونه كه هست و مبتنى بر واقعيت و حقيقت است، مى‌شناسند. حضرت امام باقر عليه السّلام خود با اشاره به اين مطلب فرمود: جز اوصيا و جانشينان [پيامبر] هيچ‌كس نمى‌تواند ادعا كند كه [تفسير] تمام قرآن- چه ظاهر چه باطن آن- را مى‌داند.[٢]

از ادله نيز وجوب رجوع به آنان در تفسير قرآن، فهميده مى‌شود. شيخ طوسى در اين‌باره مى‌گويد: «تفسير قرآن تنها براساس روايت صحيح پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و امامان اهل بيت عليهم السّلام كه گفته‌شان همانند فرموده پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حجيت دارد جايز است».[٣]

دوم: تفسير به رأى بود. اين روش تفسير براساس اعتبارات عقلى وابسته به «استحسان» صورت مى‌گرفته كه مفسران معتزلى مذهب و باطنى‌ها اين‌

[١] . المعارف/ ٢٣٠- ٢٣١ و ابن النديم، الفهرست/ ٤٢- ٤٥.

[٢] . التبيان ١/ ٤.

[٣] . حياة الامام محمد الباقر ١/ ١٨١.