پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٩٢ - چالشهاى پيش روى مأمون و موضعگيرى او

زيركى، سياستمدارى و تدبير مأمون است. عليرغم اين‌كه مأمون در مقام مقايسه با برادرش امين، از برترى و شايستگى برخوردار بود، هارون الرشيد به اين بهانه كه بنى عباس مأمون را در مقام خلافت نخواهد پذيرفت، ولايت عهدى را به امين سپرد.[١]

برخى تاريخ‌نگاران بر اين باورند كه دليل عدم مقبوليت مأمون و مقبوليت امين نزد عباسيان اين بود كه امين به تمام معناى كلمه، عباسى بود، به اين معنا كه پدرش هارون الرشيد و مادرش زبيده نواده منصور هردو از خاندان عباسى بودند ... امين نيز تحت سرپرستى بانفوذترين افراد در دستگاه هارون، يحياى برمكى، برادر رضاعى (شيرى) هارون بود. از ديگر سو فضل بن ربيع عرب و عرب‌تبار كه در دوستى و وفادارى‌اش نسبت به عباسيان ترديدى وجود نداشت، بر او نظارت داشت، اما وضعيت مأمون متفاوت بود. او در سايه جعفر بن يحيى پرورش مى‌يافت، مردى كه از نظر نفوذ در دستگاه هارون در مرتبه‌اى پايين‌تر از برادرش فضل قرار داشت و او كه سرپرستى و آموزش و تأديب مأمون را بر عهده داشت، مطلوب و مقبول عباسيان نبود، چرا كه به گرايش و تمايل به علويان متهم بود، وانگهى مادرش مراجل خراسانى بود و تبارى غير عربى داشت».[٢]

چالش‌هاى پيش روى مأمون و موضع‌گيرى او

دستگاه حكومت مأمون با چالش‌هايى جدى روبرو بود و هرآن خطر نابودى و برباد رفتن كيان حكومت، خليفه عباسى را تهديد مى‌كرد، هم از اين‌

[١] . ر. ك: همان/ ١٥٢.

[٢] . ر. ك: همان/ ١٥٦- ١٥٧.