پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٥١ - نامهنگارى مخفيانه

اما پاره‌اى از ارتباطهاى امام عليه السّلام مى‌بايست پنهان مى‌ماند، چرا كه بيم آن مى‌رفت نام فرستادگان نامه‌ها فاش شود، به ويژه اين‌كه امام جواد عليه السّلام در خانه‌اش نيز توسط همسرش ام الفضل زير نظر قرار داشت. شكل ديگر ارتباط امام جواد عليه السّلام با ياران و نمايندگان به اين صورت بود كه نامه‌هاى رسيده به امام عليه السّلام فاقد نام و مشخصات فرستنده بود و امام به شيوه خود، فرستنده هر نامه‌اى را مى‌شناخت.

بعيد به نظر نمى‌رسد كه ميان فرستنده نامه و امام رمزى وجود داشته كه حضرتش از طريق آن رمز نويسنده نامه را مى‌شناخته است. البته اين برداشت در صورتى است كه بر آن نباشيم بگوييم: امام عليه السّلام از طريق عالم غيب، مبدأ نامه‌ها را مى‌شناخت چه اين‌كه «اگر امام عليه السّلام بخواهد چيزى را بداند، خداوند او را از آن آگاه مى‌كند».[١]

«ابو هاشم، داوود بن قاسم جعفرى» مى‌گويد: «به حضور ابو جعفر ثانى عليه السّلام رسيدم. سه رقعه (نامه) براى ابو جعفر آورده بودم، اما از آن‌جا كه رقعه‌ها نام فرستنده نداشتند، نتوانستم آن‌ها را از يكديگر بازشناسم و از اين‌رو اندوهگين شدم. ابو جعفر يكى از نامه‌ها را از من ستاند و فرمود: اين، رقعه ريان بن شبيب است. ديگرى را گرفت و فرمود: اين، رقعه محمد بن حمزه است و سومين رقعه را گرفت و فرمود: اين، رقعه فلان است [و نام او را گفت‌]. از ديدن چنين چيزى سخت مبهوت شدم و او در من نگريست و لبخند زد».[٢]

بنابر آنچه در «موسوعة الامام الجواد عليه السّلام» آمده، ٧٢ مكاتبه امام جواد عليه السّلام ثبت شده است.[٣]

[١] . ر. ك: كافى: ١/ ٢٠١.

[٢] . إعلام الورى بأعلام الهدى ٢/ ٩٨.

[٣] . ر. ك: موسوعة الامام الجواد عليه السّلام ٢/ ٤١٣- ٤١٥.