پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٨٠ - سوم ناموفق گذاردن برنامههاى مأمون

امام رضا عليه السّلام در اين شرايط و در برابر وزيران، قاضيان، فقيهان و پيروان ديگر اديان كه به فرمان و درخواست مأمون براى مناظره با امام عليه السّلام گرد آمده بودند، به بيان روش سالم اداره جامعه و حكومت مى‌پرداخت. حضرتش همچنين مأمون را در تصميم‌گيرى و موضع‌گيرى مناسب و حل مسائل سخت و مشكل راهنمايى مى‌كرد.

دوم: بسيج توانمندى‌ها

پس از ناكام ماندن قيام علويان و شكست نظامى آنان، شرايط پيش‌آمده سبب شد تا آنان ديگر مورد پيگرد حاكميت قرار نگيرند. انقلابيون در اين فرصت، به بسيج نيرو و توانمندى‌ها پرداختند تا پس از دوره‌اى آرام گرفتن و خستگى جنگ و گريز از تن زدودن خود را براى قيام در زمانى مناسب آماده كنند. مسلّم آن است كه اگر امام رضا عليه السّلام به پذيرش ولايت‌عهدى تن نمى‌داد چنين دستاوردهايى حاصل نمى‌شد.

سوم: ناموفق گذاردن برنامه‌هاى مأمون‌

در صورتى كه امام رضا عليه السّلام از پذيرش ولايت‌عهدى سرباز مى‌زد، مأمون از اجبار او به پذيرش اين منصب يا كشتن او چشم‌پوشى مى‌كرد، اما يكى از افراد خاندان امام رضا عليه السّلام را به ولايت‌عهدى برمى‌گزيد كه چند احتمال درباره او مى‌رفت:

- معامله‌گر و فرصت‌طلب بود؛

- مخلص، اما از بينش كمى برخوردار بود؛

- مخلص بود، اما در معرض فرو غلتيدن در فريبايى‌هاى قدرت و حكومت قرار داشت.