پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٤٢ - ١ امام رضا عليه السلام و راهبرى جنبش الهى

١. امام رضا عليه السّلام و راهبرى جنبش الهى‌

لازمه شناخت اسلوب و روش راهبرى جنبش الهى و انقلابى از سوى امام رضا عليه السّلام ارائه تصويرى روشن، ولى مختصر از روش‌هايى است كه امامان معصوم عليه السّلام در رهبرى جنبش الهى و انقلابى خود به كار مى‌گرفتند. بدين ترتيب خواهيم توانست از لابه‌لاى داده‌هاى تاريخ درباره رهبرى ديگر امامان، به شيوه راهبرى الهى و انقلابى امام رضا عليه السّلام پى ببريم.

بى‌ترديد امام معصوم عليه السّلام مسئوليت دارد تا به ساختار اعتقادى، اخلاقى، اجتماعى و سياسى انسان و جامعه بپردازد. اين ايفاى وظيفه، مستلزم ايجاد پايگاهى مردمى است كه مبتنى بر شيوه اهل‌بيت عليهم السّلام و نظريه اسلامى آنان درباره هستى، حيات و جامعه باشد. به همين جهت به فعاليت سياسى صرف يا دست‌يابى به هر قدرت و حاكميت بسنده نمى‌كند، بلكه فعاليت سياسى جزيى از وظايف كلى امام عليه السّلام بوده و رسيدن به قدرت هدف نبوده، كه وسيله‌اى براى تحقق بخشيدن به اهداف مقدس راهبر معصوم است و همه امامان معصوم عليهم السّلام همين هدف را دنبال مى‌كردند. البته تلاش امامان معصوم عليهم السّلام براى رسيدن به اين هدف تابع شرايط و فضاى حاكم بر جامعه بود. شرايطى كه امام على بن ابى طالب عليه السّلام و امام حسن عليه السّلام و امام حسين در آن به سر مى‌بردند، با شرايطى كه امام سجاد عليه السّلام و ديگر امامان عليهم السّلام در آن مى‌زيستند، كاملا متفاوت بود. آن سه بزرگوار توانستند به‌طور مستقيم در همه عرصه‌هاى جنبش الهى و انقلابى خود، ايفاى وظيفه رهبرى كنند، اما شرايط در روزگار امام زين العابدين عليه السّلام و ديگر امامان عليهم السّلام دگرگون شده بود. از همين‌رو اين امامان، به ناچار، روند رويدادها، به‌ويژه اوضاع نظامى و سياسى را به صورت غيرمستقيم زير نظر