انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٤٢ - جزاى طبيعى

جزاى اعتبارى‌

جزا در واقع بر دو قسم است: قسم اول: جزاى اعتبارى و قرار دادى، مثل اين‌كه كسى مال مردم را غصب كند، در قانون اعتبارى مال مردم خوردن حكم زندانى شدن دارد؛ در حالى‌كه مال مردم خوردن با زندان رفتن هيچ ارتباطى ندارد؛ ولى ازاين‌كه قانون حكم مى‌كند بايد زندان شود. اين‌جزا، جزاى اعتبارى است. حكومت يك قانونى را وضع مى‌كند كه و طبق حكم همان قانون، ظالم را به زندان مى‌برد تا رضايت مظلوم را حاصل نمايد، يا اين‌كه يك نفر مى‌خواهد بدون پاسپورت داخل كشور ديگر شود، پليس او را مى‌گيرد و به زندان مى‌اندازد، عبور بدون پاسپورت از يك كشور به كشور ديگر، هيچ ارتباطى با زندان رفتن ندارد؛ ولى دولت طبق مقررات و قانون وضع شده خود او را به زندان مى‌برد. به اين‌گونه جزاها، جزاى اعتبارى و يا قرار دادى گفته مى‌شود، مثلًا حكومت يك قانون را وضع مى‌كند، هركس خلاف آن قانون عمل كرد، طبق آن قانون با او مقابله مى‌شود، يا زندان مى‌برد، ياجريمه نقدى مى‌كند، اين‌گونه عقوبت‌ها، جزاى قرار دادى و يا اعتبارى محسوب مى‌شود.

جزاى طبيعى‌

قسم دوم: جزاى طبيعى است، مثلًا، يك نفر زهر را مى‌خورد، طبيعت زهر كشندگى است، طبعاً هر كس زهر را بخورد مى‌ميرد، يا كسى خود را داخل آب مى‌اندازد، معلوم است اگر كسى در آب غرق شود، تنفس نمى‌تواند، زمانى‌كه تنفس او قطع شود، در چند ثانيه مى‌ميرد، يا اين‌كه يك نفر چند ساعت مى‌دود، عرق از تمام‌