انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٩٩ - تحقيق و علت يابى

علوم تجربى در همين راستا به پيش مى‌رود. ترقى و پيش‌رفت علوم تجربى اكنون از طريق قانون عليت انجام مى‌شود؛ براى اين‌كه هر حادثه‌ى و هر پديده از خود علت مى‌خواهد. تا علت آن مشخص نشود راه علاج برايش پيدا نمى‌شود. مثلًا اگر داكتر علت مرض را نفهمد، نمى‌تواند براى مريض نسخه بنويسد، اگر بنويسد بدون فايده خواهد بود. بايد ابتداء علت مرض پيدا شود سپس به تناسب علت، راه علاج آن بايد جستجو گردد. شما مى‌دانيد كه بعضى امراض مانند مرض" ايدز" و بعضى از اقسام" سرطان" تاكنون راه علاج برايش پيدا نشده است؛ براى اين‌كه تا هنوز علت اصلى آن‌ها پيدا نشده است؛ چون‌كه علت آن‌ها تا كنون شناسايى نشده راه علاج هم ندارند. مرض زكام از نظر مردم عوام يك مرض ساده و پيش پا افتاده است؛ ولى تا اكنون علت همين مرض ساده شناسايى نگرديده است.

بعضى اوقات مرض زكام مدت‌ها طول مى‌كشد و هر چند علاج كند باز هم بى‌فايده است؛ مدت‌ها طول مى‌كشد تا اين‌كه زمينه وجودش از بين برود، زمانى‌كه زمينه فعاليتش از بين رفت خوب مى‌شود. مرض زكام با وجود آن‌كه علتش پيدا نشده داكتران مى‌گويند: مرض زكام از خود علت دارد، بعضى از چيزها را به‌عنوان علت آن معرفى مى‌كنند؛ ولى قدر متيقن علت اصلى آن تا كنون پيدا نشده است، بعضى افراد در طول سال چندين مرتبه به مرض زكام مبتلا مى‌شود؛ اماّ علاج قطعى براى آن پيدا نشده است. هيچ چيز بدون علت نمى‌باشد، گرمى و سردى، گرد و غبار، ابر و باران، كوتاهى و درازى روزهاى فصل سال، حرارت خورشيد، زلزله، سيلاب، بادهاى‌