صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ٣٢٥ - نتايج بحث

يك سعى مى كنند بحكومت برسند , نبود اين مبارزه , مبارزه ميان دو مسلك و دو فكر بود كه با يكديگر نزاع مرگ و زندگى داشتند و بر سر بقاء و ابديت با هم مى جنگيدند پيروزى در اين مبارزه بمعناى جاودانگى يكى از اين دو مسلك و دو طرز فكرى كه دو رقيب بخاطر آنها در برابر يكديگر قرار داشتند بود جنگهاى مسلكى هميشه چنين است در اين جنگها , پيروزى از راه اسلحه , نشانه ى پيروزى واقعى نيست بلكه آنچيزيكه پيروزى يكى از دو جبهه را مسجل مى سازد , جاودانه شدن و بقاء مكتب و مسلك آن جبهه است و اى بسا كه اين پيروزى نصيب آن جبهه ئى ميگردد كه بظاهر و در صحنه ى نبرد با سلاح , شكست خورده و مغلوب است

در آن دوره , مسلمانان بر اثر اينكه از جنبه ى عقيده و مكتب به دو گروه تقسيم شده بودند , در دو جبهه و دو اردوگاه متخاصم قرار داشتند , هر جبهه از فكر و عقيده ى خود دفاع مى كرد و به هر وسيله ى ممكن در راه آن فداكارى مينمود

اين دو مكتب , مكتب علوى و مكتب اموى و آن دو اردوگاه , كوفه و شام بود

صحنه هاى تحريك آميزى كه معاويه بنام انتقام خون عثمان در شام بوجود آورد , اردوگاه شام را از شيعيان و فرزندان على عليه السلام خالى ساخت و آنان براى اينكه زندگى آرام و بى دغدغه ئى داشته باشند , ناگزير به كوفه يا ولايات تابع كوفه پناه بردند و بدين ترتيب , عموم شيعيان اهل بيت در كوفه و بصره و مدائن و حجاز و يمن گرد آمدند

رجال و بزرگان مسلمان و بازمانده ى مهاجران و انصار , از همه سو به مركز عراق نقل مكان كردند و كوفه در عهد خلافت هاشمى به پايگاه اسلام