صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ١٧٩ - عناصر سپاه

گشت][١] و شبح ناكامى و شكستى را كه در انتظار اين جنگ بود , از لابلاى اوضاع و احوال خود مشاهده كرد چه , تنها گروه ذخيره ى او همين سپاه بود كه به هيچ بابت اميد اصلاح آن نمى رفت

كلمات زيادى از او باقى مانده كه از كم اعتمادى او به اين سپاه , حكايت مى كند و بليغ ترين سخنى كه در اين مورد از آنحضرت باقى است , نطق اوست خطاب به لشكر مدائن در اين خطا به چنين گفت([ : براه صفين كه مى رفتيد دينتان پيشاپيش دنياتان بود ولى اكنون دنياتان پيشاپيش دينتان قرار دارد شما اكنون در ميانه ى دو كشته قرار گرفته ايد : كشته ئى در صفين كه بر او ميگرييد و كشته ئى در نهروان كه انتقام او را مى طلبيد [٢] بازماندگان , عهد فرو گذار و نامردند و گريه كنندگان , شورشگر و عاصى](

اين تنها خطبه ئى است كه در آن به اختلاف تمايلات و هدفهاى عناصر سپاه در اين جنگ اشاره شده است

منظور وى از( گريه كننده ى شورشگر) اكثريت ياران و نزديكانش بودند , و از ( طلب كننده ى انتقام) خوارج , كه در لابلاى صفوف وى جا داشتند[ و البته اين انتقام را از كسى جز او نمى طلبيدند] و از( عهد فروگذار و نا مردم) ديگر عناصر سپاه , كه فتنه جويان و طمعكاران و هوى پرستان بودند

در اينجا تاريخ , سطور تيره و خونينى در خلال صفحات خود گنجانيده است در اين سطور , افراد فريب خورده و مفتونى از اين عناصر را مى بينيم