صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ٩٤ - كوفه , در روزهاى بيعت
و اين خلق و خوى از آن مردمى آراسته صورت و اهل قناعت است](
مسلمانان در سال ١٧ هجرى پس از فتح عراق , اين شهر را بدست خود بنا كردند [١] در ابتدا ساختمان آن از نى بود , حريقى بدان آسيب رسانيد و پس از آن با خشت بنا شد خيابانهاى عمومى آن به پهناى بيست ذراع - به ذراع دست - و كوچه هاى فرعى آن هفت ذراع بود در فاصله ى ميان خيابانها , جايگاه براى ساختمان به وسعت ٤٠ ذراع و زمينهاى خاص سران و بزرگان [٢] به وسعت ٦٠ ذراع قرار داشت
نخستين جائيكه در آن , مرز بندى در نظر گرفته شد مسجد بود : مردى سخت كمان در وسط منطقه ئى كه براى شهر سازى در نظر بود , ايستاد و از هر سو تيرى پرتاب كرد , ديوارها و پايه ها را در پشت فرودگاه تيرها بپا داشتند و آن ميان را براى مسجد گذاشتند در پيشخان مسجد , شبستانى بنا كردند بر پايه هائى از سنگ رخام كه پادشاهان ايران از ويرانه هاى حيره آورده بودند , در اطراف مسجد خندقى حفر كردند تا كسى در ساخت مسجد براى خود خانه نسازد
( [١] بلاذرى) در فتوح البلدان و( براقى) در تاريخ الكوفه( حموى) نيز در المعجم همين را گفته ولى در ماده ى( بصره) به خلاف آن رأى داده و گفته ( : شهر سازى بصره در سال ١٤ هجرى ٦ ماه پيش از بناى كوفه بود) !
[٢]- كلمه ى( قطايع) را پس از مراجعه به لغت و هم به خبرگان زبان عرب , با تأمل و ترديد فراوان به اينصورت ترجمه كردم بايد ياد آور شوم كه اين معنى علاوه بر آنكه با معناى مصطلح لغتهاى( اقطاع) و( قطيع) و( قطيعه) متناسب است , با عبارت زير كه در( اقرب الموارد) پس از ذكر چند معنى براى كلمه ى( قطيعه) آمده , كاملا تاييد مى شود( : و - مواضع فى بغداد اقطعها الملك المنصور اناسا من اعيان دولته ليعمروها و يسكنوها و هى قطيعه فلان و فلان) به هر صورت از فضلائى كه با مراجعه به متون تاريخ به معناى قطعى ترى رسيده باشند , اميد راهنمائى دارم ( مترجم )