صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ٢٩٨ - ارشاد شيخ مفيد

و بدون واهمه و انديشه , سيل انتقاد را بسوى آن جارى سازد

و ما پس از بررسى و تحقيق , نشان خواهيم داد كه كداميك از اين دو رأى - آنكه حسن عليه السلام انتخاب كرد يا آنكه عيبجويان صواب مى پندارند - به صواب نزديكتر و با سياست متين و محكم , متناسبتر است

و خواهيم ديد كه عظمت حسن آنچنان نيست كه پذيراى شبهه ها و ترديدها باشد و او رهبر و پيشوائى نيست كه عيبجويان باسانى بتوانند به كار او خرده گرفته و از او انتقاد كنند

اينك كه رشته ى بحث به نقطه ى اصلى مشكله و مركز اساسى انتقادها و عيبجوئيها منتهى گشته , بهتر آنست كه پيش از ورود در حل قضيه , سه حقيقت كه همچون سر انگشتانى براى گشودن گره بحث بكار مى آيند , روشن سازيم پس از روشن شدن اين سه حقيقت است كه موضوع , خود بخود پس از آن ابهام نخستين , به روشنى گرائيده و انتقادها به اعتذار مبدل گشته و عيبجوئيها به ستايش تبديل مى يابد

اين سه حقيقت , بدينقرارند :

نخست , معناى شهادت , دوم ترسيم دور نمائى مبهم از وضعى كه در آخرين لحظات در مدائن امام حسن را احاطه كرده بود , و سوم خط مشى معاويه نسبت به هدفهاى امام حسن عليه السلام

و اين بحث ما را ناگزير خواهد ساخت كه به برخى از حقائق كه در طى بررسيهاى گذشته ى اين كتاب بدان اشارتهائى رفته است , مجددا اشاره كنيم , بديهى است كه آنچه اين تكرار را موجب مى شود علاقه ى فراوان ما به جامعيت و همه جانبه بودن اين بحث است