صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ١٦٨ - بحث و تحليل

اختلاف و تحريف است - خود شاهد بارزى بر وضع نابسامان و آشفته ى( ماجراى امام حسن) در تاريخ باشد , و اين حقيقتى است كه چه از لحاظ اهميت و چه از لحاظ نتايج و آثار , در خور دقت و تأمل و ياد آورى و تأسف است چنانكه ديديم اين هشت فقره متن تاريخى بود كه هيچيك از آنها نه تاب بررسى و تحقيق داشت و نه همچون( سندى تاريخى) قابل اطمينان و استناد بود

آنچه بطور مقطوع و حتمى در اختيار ماست , عدد( لشكر مقدمه) است يعنى ١٢ هزار و عدد داوطلبان بعدى كوفه يعنى ٤ هزار و سپس گروههاى متفرقى كه در ظرف اقامت سه روزه ى امام حسن در( دير عبدالرحمن) به وى پيوسته اند و اين مجموعا در حدود بيست هزار سرباز كه تمامى سپاه امام حسن را در هنگام پيشروى بسوى دو ارودگاه( مسكن) و( مدائن) تشكيل ميداده اند

اما جنگجويان و سربازان مدائن همين اندازه ميدانيم كه اينها در گذشته هرگز از ميدانهاى جنگ على عليه السلام روى گردان نبوده اند و بسى بعيد به نظر مى رسد كه فرزند على در پيش روى آنان اردو بزند و آنگاه از آنان هر كس توانائى حمل سلاح دارد , به او ملحق نگردد

بدين قرار , گمان قوى بر آنست كه عدد سپاهيان امام حسن در اين دو اردوگاه مجموعا ٢٠ هزار يا اندكى بيشتر بوده است

و اين همان( سپاه عظيم) است كه ابن ابى الحديد از آن نام ميبرد و همان عددى است كه با گفتار خود امام حسن - كه قبلا گذشت - قابل تطبيق است و در ميان همه ى گفته هاى تاريخى كدام سخن از سخن خود آنحضرت بهتر و بعنوان( دليل ) شايسته تر است ؟

از آن پس نيز ديگر از اينكه چه اندازه و از كجا قواى امدادى براى امام حسن رسيده , اطلاعى در دست نيست